پنج دهه اعتراض در ایران، از انقلاب ۱۹۷۹ تا سقوط تاریخی ریال؛ گزارش روزنامه تورنتو استار
رسانه تورنتو استار در گزارشی مرور کرده است که چگونه ایران در پنجاه سال گذشته بارها با موجهای اعتراضی گسترده روبهرو شده؛ اعتراضهایی که از انقلاب ۱۹۷۹ آغاز شد و تا ناآرامیهای اقتصادی ۲۰۲۵ ادامه یافته است.
به نوشته تورنتو استار، نخستین موج بزرگ اعتراضها به انقلاب اسلامی ۱۹۷۹ بازمیگردد؛ زمانی که گروههای مختلف اجتماعی علیه حکومت محمدرضا شاه به خیابانها آمدند. این اعتراضها به خروج شاه از کشور و استقرار نظام جدید تحت رهبری روحالله خمینی انجامید.
پس از آن، هزاران نفر اعدام شدند و جنگ ایران و عراق در دهه ۱۹۸۰ همراه با سرکوب شدید، اعتراضهای گسترده را برای سالها متوقف کرد.
در سال ۱۹۹۹، اعتراضهای دانشجویی در دانشگاه تهران در واکنش به قتلهای زنجیرهای آغاز شد. سرکوب نیروهای امنیتی باعث گسترش اعتراضها شد؛ دستکم سه نفر کشته و حدود هزار و دویست نفر بازداشت شدند.
گزارش تورنتو استار یادآوری میکند که در سال ۲۰۰۹، «جنبش سبز» پس از اعلام پیروزی محمود احمدینژاد در انتخابات ریاستجمهوری شکل گرفت. میلیونها نفر در سراسر ایران اعتراض کردند؛ سرکوب امنیتی دهها کشته و هزاران بازداشتی برجا گذاشت.
اعتراضهای اقتصادی سالهای ۲۰۱۷ و ۲۰۱۸ با افزایش قیمت مواد غذایی آغاز شد. بیش از بیست نفر کشته و صدها نفر بازداشت شدند. در سال ۲۰۱۹ نیز افزایش ناگهانی قیمت بنزین موجی از اعتراضها را به دنبال داشت؛ بیش از سیصد نفر جان باختند و اینترنت در سراسر ایران قطع شد.
یکی از گستردهترین اعتراضها در سال ۲۰۲۲ و پس از مرگ مهسا امینی، دختر بیستودو ساله که به دلیل بدحجابی بازداشت شده بود، رخ داد.
طبق تحقیقات سازمان ملل، ایران مسئول خشونت فیزیکی منجر به مرگ او شناخته شد.
پس از این واقعه، اعتراضها شروع شد و سرکوب چندماهه بیش از پانصد کشته و بیش از بیستودو هزار بازداشتی برجای گذاشت.
در پایان، تورنتو استار به اعتراضهای ۲۰۲۵ اشاره میکند؛ زمانی که با تشدید تحریمها و پیامدهای جنگ دوازدهروزه با اسرائیل، ارزش ریال سقوط کرد و به حدود یک میلیون و چهارصد هزار ریال در برابر یک دلار رسید. این بحران ارزی بار دیگر نارضایتی عمومی را به خیابانها کشانده است.
