محدودیت‌های تازه دولت کانادا برای پناهجویان و مهاجران؛ همه آنچه باید درباره لایحه C-12 بدانید

دولت کانادا با لایحه تازه‌ای به نام C-12 می‌خواهد قواعد پناهندگی را سخت‌تر کند. مهم‌ترین تغییر، محدودیت یک‌ساله برای ارائه درخواست پناهندگی است. یعنی هر فردی که بیش از یک‌سال از ورودش به کانادا گذشته، دیگر نمی‌تواند از طریق هیات مهاجرت و پناهندگی (IRB) اقدام کند و فقط باید به مسیر اداری سخت‌گیرانه‌تری به نام ارزیابی ریسک پیش از اخراج (PRRA) برود؛ مسیری که تنها حدود ۶ درصد از متقاضیان در آن پذیرفته می‌شوند. آیا این یعنی ۹۴ درصد از کسانی که دیرتر اقدام کنند، باید کشور را ترک کنند؟

تغییر دیگر مربوط به مرزهای ایالات متحده است؛ پناهجویانی که از آنجا وارد می‌شوند فقط ۱۴ روز پس از ورود فرصت دارند درخواست بدهند. بعد از این مهلت، دیگر هیچ راهی جز PRRA ندارند. آیا این قانون می‌تواند موجب بازگرداندن افراد به کشورهایی شود که از آنها گریخته‌اند؟

علاوه بر این، وزیر مهاجرت اختیار پیدا می‌کند تا ویزاها و حتی درخواست‌های اقامت دائم را به‌صورت دسته‌جمعی لغو کند و اطلاعات مهاجران را با نهادهای داخلی و خارجی به اشتراک بگذارد. منتقدان می‌گویند این تصمیم‌ها راه را برای نقض حریم خصوصی و اخراج‌های گسترده باز می‌کند.

با وجود این، دولت مارک کارنی تأکید دارد هدف لایحه، افزایش امنیت مرزها و مقابله با قاچاق است. اما منتقدان این لایحه می‌پرسند آیا این هدف، توجیهی برای محدود کردن حق پناهندگی است؟

برای آشنایی با جزئیات کامل لایحه C-12 و پیامدهای انسانی آن، این گزارش را بخوانید.

اقدام برای پناهندگی فقط یک سال پس از ورود به کانادا

پناهجویانی که پس از ورود به کانادا بیش از یک‌سال در کشور مانده‌اند، از این پس دیگر نمی‌توانند درخواست پناهندگی دهند؛ حتی اگر کشورشان در این مدت ناگهان دچار جنگ یا بحران امنیتی شده باشد. این محدودیت، که بر اساس لایحه C-12 اعمال می‌شود، عطف به ماسبق می‌شود و اجرای آن از ۲۴ ژوئن ۲۰۲۰ آغاز می‌شود و شامل تمام افرادی است که از آن تاریخ تاکنون در کانادا زندگی کرده‌اند.

خانم Lena Diab وزیر مهاجرت گفته است: «پناهندگی میان‌بُری برای مهاجرت نیست» و دولت می‌خواهد این پیام را «شفاف و قطعی» کند. او تاکید کرده است که پناهجویانی که بیش از یک‌سال در کانادا اقامت داشته‌اند، تنها می‌توانند از مسیر ارزیابی ریسک پیش از اخراج (PRRA) اقدام کنند، نه از طریق هیات مهاجرت و پناهندگی (IRB).

اما داده‌های رسمی نشان می‌دهد تنها ۶ درصد از متقاضیان در فرآیند PRRA اجازه ماندن در کانادا را دریافت می‌کنند. این یعنی در عمل، ۹۴ درصد از پناهجویانی که دیرتر از یک‌سال اقدام کرده‌اند، اخراج خواهند شد.

ارزیابی ریسک پیش از اخراج Pre-Removal Risk Assessment یا PRRA PRRA درخواست مکتوبی است که به وسیله آن پناهجویان دلایل خود را در رابطه با ترس از بازگشت به کشورتان مطرح می‌کنند. در این باره بیشتر در این لینک بخوانید.

محدودیت برای مهاجرانی که از مرز آمریکا وارد می‌شوند

بر اساس لایحه C-12، پناهجویانی که از مرزهای زمینی ایالات متحده وارد کانادا می‌شوند، فقط تا ۱۴ روز پس از ورودشان فرصت دارند که درخواست پناهندگی بدهند.

اگر این مهلت دو هفته‌ای بگذرد، دیگر درخواست آن‌ها به هیات مهاجرت و پناهندگی (IRB) ارجاع داده نمی‌شود و در نتیجه فرصت رسیدگی کامل و دادرسی عادلانه را از دست می‌دهند.

در چنین شرایطی، تنها گزینه باقی‌مانده برایشان فرآیند ارزیابی ریسک پیش از اخراج (PRRA) است؛ روالی اداری و محدود که تصمیم‌گیری در آن به‌صورت کتبی انجام می‌شود و احتمال پذیرش در آن کمتر از ۱۰ درصد است.

به این ترتیب، لایحه جدید عملاً راه پناهندگی را برای کسانی که دیرتر از دو هفته اقدام کنند، می‌بندد و امکان ماندن در کانادا را برایشان بسیار دشوار می‌سازد.

اختیارات گسترده برای دولت و حذف دادرسی

لایحه C-12 اختیارات بی‌سابقه‌ای به وزیر مهاجرت می‌دهد تا در «چارچوب منافع عمومی»، مجوزهای اقامت، ویزاها یا حتی درخواست‌های اقامت دائم PR را به صورت دسته‌جمعی لغو کند؛ آن هم بدون برگزاری دادگاه یا امکان اعتراض. این اختیارات شامل ویزاهای دانشجویی، ویزای کار و حتی درخواست‌های اقامت دائم PR در حال بررسی هم می‌شود.

همچنین دولت می‌تواند اطلاعات شخصی مهاجران و پناهجویان را با سایر نهادهای فدرال، استانی یا حتی دولت‌های خارجی به اشتراک بگذارد. گروه‌های مدافع حقوق مهاجران هشدار داده‌اند که این بند می‌تواند به نقض حریم خصوصی و افزایش خطر اخراج برای کارگران بی‌مدرک منجر شود.

انتقادها؛ از خطر بازگشت تا نقض قانون بین‌المللی

سازمان‌هایی مانند Amnesty International Canada و گروه Migrant Rights Network این لایحه را «بی‌رحمانه و ناقض اصول انسان‌دوستانه بین‌المللی» توصیف کرده‌اند. آنان هشدار می‌دهند که محدودیت‌های جدید می‌تواند منجر به اخراج گسترده هزاران نفر شود و کانادا را از تعهداتش طبق کنوانسیون ژنو درباره حقوق پناهندگان دور کند.

بر اساس گفته‌های کارشناسان پارلمانی، تعیین تاریخ ۲۴ جون ۲۰۲۰ تصادفی نیست؛ در آن زمان سیستم ورود و خروج دیجیتال کانادا فعال شد و دولت از آن برای سنجش مدت اقامت افراد استفاده می‌کند. اما منتقدان می‌گویند این سیستم، به جای افزایش دقت، به ابزاری برای حذف پناهجویان بدل شده است.

اعتراض‌ها به پیامدهای انسانی و سیاسی

به گفته Claude DeBellefeuille نماینده حزب Bloc Québécois، افرادی که بیش از یک‌سال در کانادا بوده‌اند و حالا کشورشان درگیر جنگ یا کودتا شده، دیگر هیچ مسیر موثری برای درخواست پناهندگی ندارند. او در کمیته مهاجرت هشدار داد: «این قانون، سرنوشت انسان‌ها را به تاریخ ورودشان گره می‌زند، نه به واقعیت خطراتی که با آن روبه‌رو هستند.»

در مقابل، دولت مارک کارنی این لایحه را بخشی از سیاست جدید «امنیت مرزی هوشمند» معرفی کرده است؛ طرحی که هدف آن مقابله با قاچاق مواد مخدر، پولشویی و ورود غیرقانونی است. اما کارشناسان می‌گویند پیامد انسانی این تغییرات می‌تواند فاجعه‌بار باشد و گروه‌های آسیب‌پذیر مانند زنان، کودکان و فعالان سیاسی بیش از همه زیان خواهند دید.

مسیر قانون‌گذاری، فعلا در مراحل اولیه است

لایحه C-12، با عنوان رسمی قانون تقویت سیستم مهاجرت و مرزهای کانادا Strengthening Canada’s Immigration System and Borders Act، در تاریخ ۸ اکتبر ۲۰۲۵ برای نخستین بار در مجلس عوام کانادا مطرح شد و تا نوامبر ۲۰۲۵، هنوز به مراحل بعدی مانند دومین خوانش یا کمیته نرسیده است.

این لایحه در مراحل اولیه فرآیند قانون‌گذاری قرار دارد و انتظار می‌رود بحث‌های گسترده‌ای در مورد آن در پارلمان صورت گیرد، به ویژه با توجه به انتقادات حقوق بشری و مهاجرتی.

چشم‌انداز پیش‌رو

مخالفان این لایحه هشدار می‌دهند، در صورت تصویب نهایی، هزاران پناهجوی فعلی، از جمله دانشجویان، کارگران موقت و گردشگرانی که پس از یک‌سال اقامت قصد پناهندگی دارند، با خطر اخراج یا بی‌وضعیتی حقوقی روبه‌رو می‌شوند.

منتقدان هشدار می‌دهند که این لایحه، نظام پناهندگی کانادا را از یک سیستم انسانی به سازوکار اداری برای حذف متقاضیان تبدیل می‌کند.