آیا سفر به کشور مبدأ میتواند پناهندگی شما را باطل کند؟ جزئیات پرونده مهمی که این روزها در دادگاه فدرال کانادا مطرح است
این پرونده بار دیگر این واقعیت مهم را یادآوری میکند: بازگشت پناهندگان به کشور مبدأ میتواند به از دست رفتن حمایت پناهندگی و حتی اقامت دائم کانادا منجر شود.
آیا یک پناهنده میتواند برای دیدار خانواده یا شرکت در مراسم خاکسپاری به کشورش برگردد؟ و اگر این کار را انجام دهد، آیا ممکن است پناهندگی یا حتی اقامت دائم کانادا را از دست بدهد؟
پرونده واقعی یک مرد لبنانی که پس از دریافت پناهندگی و اقامت دائم، پنج بار برای دیدار خواهر و برادران بیمار و شرکت در مراسم خاکسپاری به لبنان سفر کرده بود، اکنون به یکی از مهمترین پروندههای حقوق پناهندگی در کانادا تبدیل شده است.
دولت کانادا به همین دلیل وضعیت پناهندگی و اقامت دائم او را لغو کرد، اما دادگاه فدرال فعلا دستور داده تا این پرونده دوباره بررسی شود.
در این گزارش، به زبان ساده توضیح دادهایم که قانون کانادا درباره بازگشت پناهندگان به کشور مبدأ چه میگوید، اصطلاح حقوقی Re-Availment چیست، چرا حتی سفرهای کاملاً خانوادگی هم میتوانند برای یک پناهنده دردسرساز شوند و دادگاه فدرال چه اشتباهی را در تصمیم هیأت پناهندگی تشخیص داد.
همچنین در این گزارش با خانم لعبت صدر هاشمی، قاضی ایرانی- کانادایی این پرونده آشنا میشوید؛ مهاجری از ایران که امروز یکی از برجستهترین متخصصان و قضات حوزه حقوق پناهندگان در کاناداست.
یکی از مهمترین اصول در قوانین پناهندگی کانادا این است که فردی که به عنوان پناهنده پذیرفته شده، نباید دوباره به کشوری بازگردد که گفته بود جان یا آزادیاش در آنجا در خطر است. به همین دلیل، سفر به کشور مبدأ، حتی اگر فقط برای دیدار خانواده، عیادت از یک عضو بیمار یا شرکت در مراسم خاکسپاری باشد، ممکن است این پرسش را برای مقامهای مهاجرتی کانادا ایجاد کند که آیا آن فرد واقعاً همچنان به حمایت کانادا نیاز دارد یا نه.
پرونده تازه یک مرد لبنانی در یک دادگاه فدرال که قاضی آن یک ایرانی- کانادایی است، بار دیگر این موضوع را در کانون توجه قرار داده است؛ پروندهای که میتواند برای بسیاری از پناهندگان در کانادا درس مهمی داشته باشد.
پنج سفر خانوادگی، اما با پیامدهای سنگین مهاجرتی
Ezzat Fahs حدود ۱۴ سال پیش به دلیل تهدید از سوی گروههای تروریستی در لبنان موفق شد در کانادا پناهندگی بگیرد و در سال ۲۰۱۷ نیز اقامت دائم PR دریافت کرد.
او اما پس از دریافت اقامت دائم، ۵ بار به لبنان سفر کرده است؛ سفرهایی که به گفته خودش، تنها برای دیدار خواهر و برادران بیمار، عیادت از آنها و حضور در مراسم خاکسپاری اعضای خانواده انجام شده بود.
همین سفرها باعث شد خانم Lena Diab وزیر مهاجرت کانادا درخواست لغو وضعیت پناهندگی او را مطرح کند.
چرا بازگشت به کشور مبدأ برای پناهندگان مشکلساز است؟
قانون کانادا میگوید اگر فردی که به عنوان پناهنده پذیرفته شده، دوباره به طور داوطلبانه به همان کشوری سفر کند که مدعی بوده از آن گریخته است، ممکن است وضعیت پناهندگی او لغو شود.
در اصطلاح حقوقی، این موضوع Re-Availment نام دارد؛ یعنی فرد دوباره خود را تحت حمایت دولت کشور مبدأ قرار داده است.
در این پرونده، شعبه حمایت از پناهندگان Refugee Protection Division یا RPD به این نتیجه رسید که هر سه شرط لازم برای لغو پناهندگی وجود دارد:
- سفرها کاملاً داوطلبانه بودهاند.
- او قصد داشته دوباره از حمایت لبنان استفاده کند.
- عملاً نیز از حمایت آن کشور بهرهمند شده است.
در نتیجه، هم وضعیت پناهندگی و هم اقامت دائم او لغو شد.
دادگاه: مسئله فقط سفر نبود، نحوه سفر هم اهمیت دارد
وکلای این مرد اعلام کردند که او همچنان از تهدیدهای امنیتی میترسیده و هنگام حضور در لبنان نیز تلاش کرده هویت خود را مخفی نگه دارد.
بر اساس اسناد دادگاه، او:
- پس از ورود به فرودگاه بیروت مستقیماً به خانه خانواده میرفت؛
- هنگام رفتوآمد صورت خود را با شال میپوشاند؛
- دیدارهایش را کوتاه و در ساعات خلوت انجام میداد.
با این حال، RPD این اقدامات را کافی ندانست و اعلام کرد که او عملاً «در مخفیگاه» زندگی نمیکرده است.
اشتباهی که دادگاه فدرال تشخیص داد
خانم لعبت صدرهاشمی Lobat Sadrehashemi قاضی دادگاه فدرال اعلام کرد که هیأت پناهندگی معیار اشتباهی را برای ارزیابی پرونده به کار برده است.
به گفته قاضی، قانون الزام نمیکند که فرد هنگام حضور در کشورش کاملاً مخفی شده باشد؛ بلکه سؤال اصلی این است که آیا برای حفظ امنیت خود اقدامات احتیاطی انجام داده یا خیر.
دادگاه تأکید کرد که هیأت پناهندگی به جای بررسی مجموعه اقدامات امنیتی او، تنها بر این موضوع تمرکز کرده که آیا او «در مخفیگاه» بوده است یا نه.
به همین دلیل، دادگاه فدرال حکم قبلی را لغو کرد و دستور داد پرونده دوباره بررسی شود.
پیام مهمی برای همه پناهندگان در کانادا
این رأی به این معنا نیست که این مرد اقامت دائم خود را دوباره دریافت میکند؛ بلکه فقط فرصت دوبارهای برای بررسی پرونده او فراهم کرده است.
با این حال، این پرونده یک پیام روشن برای همه افرادی دارد که با عنوان پناهنده در کانادا زندگی میکنند: بازگشت به کشور مبدأ، حتی اگر به دلایل کاملاً انسانی و خانوادگی انجام شود، میتواند وضعیت پناهندگی و حتی اقامت دائم را در معرض خطر قرار دهد.
دادگاه نیز تأکید کرده که در چنین پروندههایی، علاوه بر اصل سفر، باید شرایط، انگیزهها و اقدامات احتیاطی فرد نیز بهطور کامل بررسی شود.
آشنایی با قاضی پرونده؛ مهاجری از ایران که به یکی از چهرههای شناختهشده حقوق پناهندگان کانادا تبدیل شد
حکم بازگرداندن این پرونده برای بررسی دوباره را قاضی لعبت صدرهاشمی Lobat Sadrehashemi، قاضی دادگاه فدرال صادر کرده است؛ کسی که خود نیز پیشینه مهاجرت از ایران دارد.
او در ۱۶ ماهگی همراه پدر، مادر و دو خواهر بزرگترش از ایران به کانادا مهاجرت کرده و در استان آلبرتا بزرگ شده است.
خانم صدر هاشمی پس از دریافت مدرک روابط بینالملل از دانشگاه کلگری، در سال ۲۰۰۵ به طور همزمان مدرک حقوق JD و کارشناسی ارشد مددکاری اجتماعی MSW را از دانشگاه تورنتو دریافت کرد و یک سال بعد نیز به عنوان وکیل در استان بریتیش کلمبیا پذیرفته شد.
بخش عمده فعالیت حرفهای خانم صادر هاشمی به دفاع از پناهجویان و مهاجران اختصاص داشته است. او پیش از انتصاب به سمت قاضی، مسئول Immigration and Refugee Legal Clinic در بریتیش کلمبیا بود؛ مرکزی که خدمات حقوقی رایگان به افراد کمدرآمد در پروندههای پیچیده مهاجرت و پناهندگی ارائه میکند.
قاضی لعبت صدرهاشمی همچنین سالها در دادگاههای مختلف کانادا، از جمله دادگاه عالی کانادا Supreme Court of Canada، از حقوق پناهجویان دفاع کرده و بین سالهای ۲۰۱۷ تا ۲۰۱۹ نیز ریاست انجمن وکلای پناهندگی در کانادا Canadian Association of Refugee Lawyers را بر عهده داشته است.
او علاوه بر فعالیتهای قضایی و حقوقی، مقالات و سخنرانیهای متعددی درباره حقوق پناهندگان، مهاجرت، دسترسی به عدالت و حقوق بشر ارائه کرده و یکی از شناختهشدهترین متخصصان حقوق پناهندگی در کانادا به شمار میرود.
خانم لعبت صدرهاشمی در اپریل ۲۰۲۱ از سوی وزیر وقت دادگستری کانادا به عنوان قاضی دادگاه فدرال کانادا منصوب شده است.
