پناهجوی افغان پس از دو بار رد درخواست اسکان در کانادا شکایت کرد؛ او می‌گوید تصمیم دوم کپی پیست تصمیم اول است

اگر یک درخواست مهاجرتی دو بار رد شود، اما بخش بزرگی از تصمیم دوم تقریبا کپی تصمیم اول باشد، آیا می‌توان گفت پرونده واقعا دوباره بررسی شده است؟

این دقیقا پرسشی است که اکنون درباره پرونده عتیق‌الله لالی Atiqullah Lali، پناهجوی افغان گرفتار در ترکیه، در دادگاه فدرال کانادا مطرح شده است.

عتیق‌الله که در سال ۲۰۲۱ از افغانستان فرار کرده، از سال ۲۰۲۲ در انتظار اسکان در کاناداست.

درخواست او نخستین بار به دلیل نداشتن مدرک رسمی وضعیت پناهندگی در ترکیه رد شد. او و حامیانش به دادگاه شکایت کردند و دادگاه در سال ۲۰۲۵ تصمیم اول را لغو و پرونده را برای بررسی دوباره به یک افسر دیگر سپرد. اما یک ماه بعد، همان درخواست دوباره رد شد.

این بار وکلای عتیق‌الله می‌گویند حدود ۷۰ درصد از تحلیل تصمیم جدید از تصمیم قبلی کپی شده است.

• آیا افسر دوم واقعا مدارک و شرایط او را از ابتدا بررسی کرده بود؟
• اگر قرار بود پرونده دوباره بررسی شود، چرا دو تصمیم تا این حد به هم شباهت دارند؟
• و چرا دولت کانادا معتقد است این شباهت به معنای نبود بررسی مستقل نیست؟

ماجرای این پرونده فقط درباره یک تصمیم مهاجرتی نیست؛ دادگاه اکنون باید درباره این موضوع مهم تصمیم بگیرد که «بررسی دوباره» یک پرونده دقیقا به چه معناست.

پاسخ این پرسش‌ها، جزئیات پرونده و استدلال‌های دو طرف را در ادامه گزارش بخوانید.

چرا عتیق‌الله افغانستان را ترک کرد؟

عتیق‌الله که ۳۰ ساله است، در آگوست ۲۰۲۱ افغانستان را ترک کرد و به ترکیه رفت. او می‌گوید پس از فعالیت‌های پدر و خواهرش در زمینه حقوق زنان، طالبان او را تهدید کرده بودند که به‌عنوان مجازات، به زور جذب این گروه شود.

او پس از رسیدن به ترکیه بیش از دو سال در استانبول بدون وضعیت قانونی زندگی کرد و منتظر ماند تا درخواست اسکان او در کانادا بررسی شود.

در سال ۲۰۲۴، پلیس ترکیه او را به دلیل نداشتن وضعیت قانونی بازداشت کرد. او اکنون با یک دستور اخراج روبه‌روست و در صورت اجرای آن ممکن است به افغانستان بازگردانده شود.

 

درخواست او برای آمدن به کانادا چرا رد شد؟

درخواست اسکان مجدد عتیق‌الله در جون ۲۰۲۲ توسط عمه‌اش در برمپتون ارائه شده بود، اما اداره مهاجرت کانادا در می ۲۰۲۴ درخواست او را رد کرد.

دلیل اصلی این بود که عتیق‌الله مدرکی برای تأیید رسمی وضعیت پناهندگی خود در ترکیه ارائه نکرده بود.

این مدرک باید از سوی دولت ترکیه یا آژانس پناهندگان سازمان ملل صادر می‌شد.

عتیق‌الله در مقابل گفته بود که نمی‌تواند چنین مدرکی ارائه کند. به گفته او، آژانس پناهندگان سازمان ملل در ترکیه امکان صدور این گواهی را ندارد.

همچنین او معتقد بود مراجعه رسمی برای دریافت چنین مدرکی می‌تواند به دلیل شرایط پناهجویان افغان در ترکیه، خطر بازداشت و بازگردانده شدن او به افغانستان را افزایش دهد.

با وجود این درخواست، افسر مهاجرت با معافیت او موافقت نکرد و درخواست اسکان عتیق‌الله رد شد.

 

دادگاه در سال ۲۰۲۵ چه تصمیمی گرفت؟

عتیق‌الله و حامیان مالی پرونده‌اش به دادگاه فدرال شکایت کردند. دادگاه در مارچ ۲۰۲۵ تصمیم افسر مهاجرت را لغو کرد و پرونده را برای بررسی دوباره به یک افسر دیگر فرستاد.

این نکته اهمیت زیادی داشت: قرار بود افسر جدید پرونده را دوباره بررسی کند و تصمیم تازه‌ای بگیرد. اما این بررسی دوباره خیلی زود به نتیجه‌ای مشابه رسید.

یک ماه بعد، درخواست عتیق‌الله بار دیگر رد شد. همین تصمیم دوم اکنون موضوع پرونده جدید در دادگاه فدرال است.

 

چرا عتیق‌الله می‌گوید تصمیم دوم مستقل نبوده است؟

وکلای عتیق‌الله معتقدند افسر دوم به‌جای بررسی دوباره تمام مدارک و استدلال‌های پرونده، بخش بزرگی از تصمیم قبلی را دوباره استفاده کرده است.

آنها می‌گویند حدود ۷۰ درصد از تحلیل موجود در تصمیم دوم، از تصمیم اول «کپی و پیست» شده است.

آقای Andrew Koltun، یکی از وکلای عتیق‌الله در جلسه دادگاه گفت این میزان شباهت نشان می‌دهد افسر دوم ممکن است از ابتدا پرونده را با ذهنیت رد کردن درخواست بررسی کرده باشد.

به گفته او، افسر جدید به‌جای اینکه شواهد را مستقل ارزیابی کند، بیشتر تلاش کرده است دلایل رد قبلی را تکمیل و تقویت کند.

 

دولت کانادا چه پاسخی دارد؟

دولت کانادا این برداشت را قبول ندارد. Hillary Adams، وکیل دولت می‌گوید شباهت میان دو تصمیم به‌تنهایی نشان نمی‌دهد که پرونده به‌طور مستقل بررسی نشده است.

به گفته او، افسر دوم با همان قوانین، سیاست‌ها، مدارک و استدلال‌هایی روبه‌رو بوده که افسر اول با آنها مواجه شده بود. بنابراین طبیعی است که نتیجه تحلیل دو افسر در بخش‌هایی شبیه یکدیگر باشد.

آدامز توضیح می‌دهد در تصمیم دوم تغییرات و مطالبی نیز اضافه شده و همین موضوع نشان می‌دهد افسر جدید پرونده را بررسی کرده است.

او همچنین تأکید می‌کند که استفاده از جملات مشابه یا حتی تکرار بخش‌هایی از متن، لزوما به معنای نبود بررسی مستقل نیست.

 

قاضی درباره شباهت دو تصمیم چه پرسید؟

آقای Darren R. Thorne، قاضی پرونده، در جلسه رسیدگی درباره همین موضوع سوال کرد.

او پرسید وقتی بخش‌های بزرگی از تصمیم دوم تقریبا با تصمیم اول یکسان است، چگونه می‌توان مطمئن شد که افسر دوم واقعا یک بررسی تازه انجام داده است؟

وکیل دولت پاسخ داد که وجود شباهت در متن، به‌خودی‌خود اثبات نمی‌کند که افسر دوم بدون فکر مستقل تصمیم گرفته است.

با این حال، وکیل عتیق‌الله معتقد است تفاوت میان دو تصمیم نیز نکته مهمی دارد.

او گفت در بررسی دوم، عتیق‌الله یک استدلال جدید درباره رفتار و برخورد دولت ترکیه با او مطرح کرده بود. افسر دوم درباره این موضوع که در تصمیم اول وجود نداشت، تحلیل جدیدی ارائه کرده است.

از نظر وکلای عتیق‌الله، این مسئله نشان می‌دهد هر جا موضوعی جدید مطرح شده، افسر ناچار به بررسی آن شده؛ اما در سایر بخش‌ها، متن تصمیم قبلی را تا حد زیادی تکرار کرده است.

 

حالا دادگاه باید چه تصمیمی بگیرد؟

عتیق‌الله از دادگاه فدرال خواسته است تصمیم دوم نیز لغو شود.

او همچنین می‌خواهد مقام‌های مهاجرتی کانادا او را از الزام ارائه گواهی وضعیت پناهندگی معاف کنند و درخواست اسکان او را یک بار دیگر بررسی کنند.

قاضی هنوز درباره این درخواست رأی نداده است.

در نتیجه، فعلا مشخص نیست که دادگاه، استدلال عتیق‌الله درباره بررسی نشدن مستقل پرونده را می‌پذیرد یا توضیح دولت کانادا درباره شباهت طبیعی دو تصمیم را قانع‌کننده می‌داند.

برای عتیق‌الله، این تصمیم اهمیت زیادی دارد؛ زیرا او همچنان در ترکیه بلاتکلیف است و با یک دستور اخراج روبه‌روست، در حالی که تلاش او برای رسیدن به کانادا از سال ۲۰۲۲ تاکنون به نتیجه نهایی نرسیده است.