در سالهای اخیر، یک مسیر کمتر دیدهشده، اما بحثبرانگیز برای گرفتن پناهندگی در کانادا توجهها را جلب کرده: تغییر مذهب برخی ایرانیان به مسیحیت. این موضوع محور گزارش امروز روزنامه National Post کانادا، رسانهای نزدیک به جریانهای محافظهکار، است که ادعا میکند این پدیده هم ریشههای واقعی دارد و هم محل تردیدهای جدی است.
گزارش با کلیساهای ونکوور شروع میشود؛ جایی که برخی ایرانیان پس از دریافت گواهی تعمید دیگر بازنمیگردند. آیا این تغییر مذهب، یک انتخاب واقعی است یا ابزاری برای مهاجرت؟ در یک دهه گذشته، بر اساس برخی برآوردها، تا ۱.۲ میلیون نفر در ایران به مسیحیت گرویدهاند. اما همزمان، کارشناسان در این گزارش میگویند این مسیر برای برخی به «سادهترین راه» گرفتن پناهندگی تبدیل شده است.
اعداد هم قابل توجهاند: فقط در سال ۲۰۲۵ بیش از ۷۱۰۰ ایرانی در کانادا درخواست پناهندگی دادهاند؛ حدود ۳۴۵۶ مورد پذیرفته شده و بیش از ۱۱ هزار پرونده هنوز در انتظار بررسی است. اما چه تعداد از این پروندهها به تغییر مذهب مرتبط است؟ پاسخ مشخصی وجود ندارد.
در این میان، برخی ماموران سابق مرزی و فعالان اجتماعی از «تغییر دینهای صوری» صحبت میکنند؛ حتی نگرانیهایی درباره سوءاستفاده احتمالی افراد مرتبط با حکومت ایران یا سپاه پاسداران مطرح شده است. آیا این نگرانیها واقعی است یا بزرگنمایی؟
از سوی دیگر، کلیساها تصویر متفاوتی ارائه میدهند. برخی کشیشان میگویند بیشتر تازهمسیحیان صادق هستند و کلیسا نقش مهمی در ادغام اجتماعی مهاجران دارد. برای بسیاری از ایرانیان، این فضا اولین نقطه ارتباط با جامعه کانادایی است. اما آیا کلیساها میتوانند میان ایمان واقعی و انگیزههای مهاجرتی تمایز قائل شوند؟
این گزارش چند نکته مهم را برجسته میکند:
- تغییر مذهب میتواند هم یک باور واقعی باشد و هم یک مسیر مهاجرتی
- سیستم پناهندگی با چالش تشخیص «واقعی» و «صوری» روبهرو است
- نگرانیهای امنیتی در کنار دغدغه عدالت برای پناهجویان واقعی مطرح است
اگر میخواهید جزئیات کامل روایت، نقلقولها و زاویههای مختلف این پرونده را بخوانید، ترجمه متن کامل گزارش امروز روزنامه National Post را در زیر بخوانید.
در یکی از کلیساهای مرکز شهر ونکوور، در یک مراسم یکشنبه اخیر، آیین غسل تعمید مسیحی برگزار میشود. در میان بوی عود و نوزادانی که لباس سفید پوشیدهاند و آماده دریافت آب مقدس هستند، گروهی چهار نفره از شهروندان ایرانی نیز دیده میشوند که برای تعمید بزرگسالان در انتظار هستند.
مطابق آنچه در تعمیدهای قبلی دیده شده، احتمال دارد برخی از این افراد پس از دریافت گواهی تعمید دیگر به کلیسا بازنگردند. این مراسم برای آنها صرفا وسیلهای برای رسیدن به هدفی دیگر است: درخواست پناهندگی.
وقتی یکی از اعضای کلیسا به یکی از تازهتعمیدیهای فارسیزبان تبریک میگوید و به جمعیت قابل توجه مسیحیان و یهودیان در ایران در کنار مسلمانان اشاره میکند، پاسخ او به انگلیسی شکسته چنین است: «من از مسلمانها متنفرم.»
روندی رو به افزایش با انگیزههای متفاوت
چنین پاسخی شاید با پیام مورد انتظار از یک تازهمسیحی همخوانی نداشته باشد، اما تغییر مذهب ایرانیان به مسیحیت در یک دهه گذشته به روندی رو به افزایش تبدیل شده است. بر اساس یک مطالعه، ممکن است تا ۱.۲ میلیون نفر در داخل ایران به مسیحیت گرویده باشند.
به نظر میرسد بخشی از این روند ناشی از نارضایتی از حکومت توتالیتر ایران باشد؛ نارضایتیای که گاه با دین بیش از یک میلیارد مسلمان جهان یکی گرفته میشود. همین احساسات در میان جمعیتهایی از معترضان ضدحکومتی ایرانی که از اواخر دسامبر در مرکز شهرهای کانادا تجمع میکنند، نیز دیده میشود.
اما به گفته رهبران اجتماعی، کارشناسان و افراد مطلع، این روند جنبهای عملی نیز دارد: راهی برای گرفتن پناهندگی در زمانی که جنگ و تحریمها زندگی در ایران را دشوار کرده است.
آمار پناهندگی و وضعیت پروندهها
فقط طی یک سال، یعنی در سال ۲۰۲۵، بیش از ۷۱۰۰ درخواست پناهندگی از سوی شهروندان ایرانی در کانادا ثبت شده است؛ این رقم ایران را پس از هند و هاییتی در جایگاه سوم از نظر تعداد درخواستها قرار میدهد.
بر اساس آمار شورای مهاجرت و پناهندگی کانادا IRBC، حدود ۳۴۵۶ مورد از این درخواستها پذیرفته شده ولی همچنان ۱۱۴۴۸ پرونده دیگر همچنان در انتظار بررسی هستند. مشخص نیست چه تعداد از این درخواستها بر پایه تغییر مذهب بودهاند.
در ایران، اگرچه برای مسیحیان «بومی»، که عمدتا ارمنی و آشوری هستند، نوعی آزادی مذهبی وجود دارد، اما تغییر دین از اسلام به مذهب دیگر میتواند مصداق ارتداد تلقی شود و حتی مجازاتهایی مانند اعدام در پی داشته باشد.
این مسیر، یعنی استفاده از تغییر مذهب برای پناهندگی یا تقلب مهاجرتی، در بریتانیا نیز بهخوبی شناخته شده است. در سال ۲۰۲۴، یک تحقیق عمومی که به دستور وزیر کشور بریتانیا انجام شد، مقامات کلیسای انگلستان Church of England را به دلیل ادعای همکاری در تقلب و همدستی با قاچاقچیان انسان مورد پرسش قرار داد.
Justin Welby اسقف اعظم کانتربری در آن زمان، این ادعا را که کلیسا به «خط تولید تغییر دینهای جعلی برای پناهجویان» تبدیل شده، رد کرد.
ادعاهای تقلب و تجربه ماموران مرزی
ماموران سابق مرزی کانادا CBSA و رهبران جامعه میگویند این پدیده در کانادا نیز در حال وقوع است. در حالی که بدون تردید بسیاری از تازهمسیحیان صادق هستند، گواهی تعمید به کالایی ارزشمند برای بسیاری تبدیل شده که به دنبال خروج از ایران هستند؛ چه مخالفان سیاسی، چه مهاجران اقتصادی و حتی به گفته برخی، افرادی مرتبط با سپاه پاسداران.
Kelly Sundberg، مامور سابق اداره مرزی کانادا CBSA که اکنون استاد جرمشناسی در دانشگاه Mount Royal در کلگری است، میگوید: «این سادهترین راه برای گرفتن پناهندگی است، و نه فقط برای ایرانیها.»
او به روزنامه National Post میگوید در دوران خدمت خود دهها مورد درخواست پناهندگی جعلی از سوی ایرانیان بر پایه تغییر مذهب دیده، اما آنها را نادیده گرفته است؛ زیرا به گفته خودش این افراد «فقط میخواستند زندگی بهتری داشته باشند» و تهدید امنیتی محسوب نمیشدند.
او اضافه میکند که در آن زمان، او و همکاران کمتعدادش، بیشتر نگران «مسیحیان کانادایی که به اسلام میگرایند» بودند.
تغییر شرایط پس از اعتراضات ۲۰۲۲
به گفته Sundberg، در سالهای اخیر شرایط بهطور چشمگیری تغییر کرده است.
او معتقد است پس از اعتراضات سال ۲۰۲۲ در ایران، برخی از اعضای حکومت «نشانههایی را دیدند» و برای حفظ موقعیت خود به کانادا آمدند؛ گاهی برای بقا و گاهی برای جاسوسی در میان جوامع مهاجر.
بر اساس برخی گزارشهای منتشرشده، «صدها» فرد مرتبط با حکومت ایران در کانادا حضور دارند و حدود ۲۰ مقام ارشد ایرانی در ونکوور زندگی میکنند؛ شهری که یکی از بزرگترین جمعیتهای ایرانی خارج از کشور را پس از لسانجلس و تورنتو دارد.
کانادا در جون ۲۰۲۴ سپاه پاسداران را بهطور رسمی در فهرست گروههای تروریستی قرار داد. گزارشهایی نیز منتشر شده که نشان میدهد برخی افراد مرتبط با این نهاد، خود را بهعنوان مخالف حکومت معرفی میکنند تا هویت واقعی خود را پنهان کنند.
واکنش سیاستمداران و جامعه ایرانی
در ۱۰ مارچ، Elizabeth May، رهبر حزب سبز، در پارلمان نگرانی خود را درباره این موضوع مطرح کرد که برخی از عوامل سپاه پاسداران ممکن است با تغییر مذهب به مسیحیت، برای گرفتن پناهندگی اقدام کنند.
فرید روحانی، تاجر سرشناس ونکوور و عضو جامعه ایرانی، با لحنی نیمهطنز میگوید: «راه تشخیص اینکه چه کسی عضو سپاه پاسداران است این است که به یهودیت تغییر مذهب بدهد.»
او که پیشتر رئیس موسسه شهروندی کانادا Institute for Canadian Citizenship در ونکوور بوده، میگوید مواردی از تغییر مذهب ایرانیان به یهودیت برای گرفتن پناهندگی یا ایجاد پوشش عمیق نیز دیده شده است.
آقای روحانی که خود بهایی است، میگوید جامعه بهایی برای جلوگیری از چنین سوءاستفادههایی قانونی وضع کرده که هیچ شهروند ایرانی پیش از دریافت اقامت دائم PR نمیتواند تغییر مذهب بدهد. او تاکید کرد این نوع تقلب «برای پناهجویان واقعی ناعادلانه است، چون آنها را به انتهای صف میبرد.»
او همچنین میگوید با کشیشان مسیحی در اینباره صحبت کرده، اما برخی از آنها نگرانی خاصی نشان ندادهاند و گفتهاند: «کلام خدا میتواند همه چیز را تغییر دهد.»
نقش کلیساها؛ احتیاط همراه با پذیرش
در کلیسای St. Christopher’s Anglican در West Vancouver، حدود ۲۰ درصد از اعضای این کلیسای ۸۰ ساله فارسیزبان هستند. Jonathan Pinkney، کشیش این کلیسا، به روزنامه National Post میگوید کسانی که به مسیحیت میگروند صادق هستند و تنها تعداد کمی از حدود ۲۰ عضو جدیدی که در چهار سال گذشته به کلیسا پیوستهاند، به دنبال پناهندگی بودهاند.
او افزود اسقف John Stephens از موضوع «تغییر دینهای جعلی» آگاه است، اما از آنها خواسته شده ضمن احتیاط، با روی باز از افراد استقبال کنند.
رویکرد Pinkney بر «ساختن جامعه» متمرکز است. او پیام ادغام اجتماعی را تبلیغ میکند و برای این کار، ایرانیان تازهوارد را در فعالیتهای مختلف کلیسا مانند گروه سرود، آشپزخانه و کمیتههای مختلف در کنار اعضای قدیمی قرار میدهد.
کلیسا بهعنوان فضای ادغام اجتماعی مهاجران
Pinkney همچنین تاکید میکند که ترس از آزار و اذیت واقعی است و بسیاری از ایرانیان عضو کلیسا نگرانی واقعی درباره بازگشت به ایران دارند.
در یک مراسم ویژه نوروز که در سالن این کلیسا برگزار شد، George Richards، یکی از اعضای ۹۴ ساله کلیسا، میگوید حضور ایرانیان انرژی تازهای به این جامعه داده است: «آنها واقعا برای این کلیسا یک موهبت بودهاند.»
یک جوان ایرانی که برای حفظ امنیت خانوادهاش در ایران نمیتواند نام یا تصویرش منتشر شود، میگوید صرفنظر از مذهب، کلیسا بیش از هر چیز فضایی برای «ادغام اجتماعی تازهواردان» است.
او گفت: «اولین تجربه من از دعوت شدن به خانه یک کانادایی برای شام، از طریق کلیسا بود.»
او همچنین میگوید با وجود مخالفت با جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، نمیتواند دیدگاههایش را آزادانه در جامعه ایرانیان مهاجر بیان کند. برخلاف برخی دیگر، او اسلام را شیطانی نمیداند و میان ادیان بزرگ جهان نوعی پیوند میبیند.
او درباره آنچه برخی «تغییر مذهب صوری» میخوانند میگوید: «حتی کسانی که صرفا برای سوءاستفاده میآیند هم میتوانند اینجا جایی برای ارتباط و تعلق پیدا کنند. چرا که نه؟ اینجا درِ آن به روی همه باز است.»
