مجتبی خامنهای و شبکهای از املاک و سرمایهگذاریهای خارجی که به او منتسب است؛ گزارش Financial Post کانادا
خیابانی در شمال لندن انگلیس که به محله میلیاردرها «Billionaire’s Row» شهرت دارد، میزبان عمارتهای لوکسی است که اغلب خالیاند. این خانهها پشت پرچینهای بلند و دروازههای بسته پنهان شدهاند. خودروهای شاسیبلند با نگهبانان خصوصی در اطراف آنها گشت میزنند، در حالی که کودکان از کنار این خیابان عبور میکنند.
پشت نمای این خانههای مجلل در خیابان Bishops Avenue، شبکهای از شرکتها و داراییها قرار دارد که از تهران تا دبی و فرانکفورت امتداد یافته است. مالکیت نهایی این شبکه، از طریق لایههای متعدد شرکتهای پوششی، به مجتبی خامنهای میرسد.
شبکهای پیچیده با مدیریت غیرمستقیم
این روحانی ۵۶ ساله، که پس از کشته شدن پدرش آیتالله خامنهای، از سوی مجلس خبرگان به رهبری جمهوری اسلامی انتخاب شده، به گفته منابع آگاه و ارزیابی یک نهاد اطلاعاتی غربی، بر یک امپراتوری سرمایهگذاری گسترده نظارت دارد. منابع میگویند او داراییها را به نام خود ثبت نمیکند، اما در معاملات نقش مستقیم داشته است. برخی از این معاملات دستکم به سال ۲۰۱۱ برمیگردد.
قدرت مالی او حوزههای متنوعی را در بر میگیرد. از حملونقل دریایی در خلیج فارس تا حسابهای بانکی در سوئیس و املاک لاکچری در بریتانیا. ارزش این املاک بیش از ۱۰۰ میلیون پوند، معادل حدود ۱۸۵ میلیون دلار کانادا، برآورد شده است. این شبکه از شرکتها به او امکان داده میلیاردها دلار سرمایه را، با وجود تحریمهای آمریکا از سال ۲۰۱۹، به بازارهای غربی منتقل کند.
این داراییها شامل املاک گرانقیمت در مناطق ممتاز لندن است. یکی از این خانهها در سال ۲۰۱۴ به قیمت ۳۳.۷ میلیون پوند خریداری شد. همچنین یک ویلا در منطقهای از دبی که به «Beverly Hills دبی» معروف است و هتلهایی در فرانکفورت و مایورکا Mallorca در این فهرست قرار دارند. اسناد نشان میدهد پول این معاملات از طریق بانکهایی در بریتانیا، سوئیس، لیختناشتاین و امارات متحده عربی جابهجا شده و منبع اصلی آن فروش نفت ایران بوده است.
ثروتی پنهان در برابر تصویر رسمی
هیچیک از اسناد بررسیشده توسط Bloomberg، نام مجتبی خامنهای را بهعنوان مالک مستقیم نشان نمیدهد. بسیاری از داراییها به نام یک تاجر ایرانی به نام علی انصاری ثبت شده است؛ فردی که در اکتبر گذشته توسط بریتانیا تحریم شد.
رسانههای رسمی ایران، رهبر پیشین جمهوری اسلامی و خانوادهاش را افرادی با زندگی ساده و زاهدانه معرفی میکنند. نشانهای از اینکه این داراییها برای یک لایف استایل لاکچری استفاده شده، دیده نشده است. با این حال، وجود چنین ثروتی با این تصویر رسمی در تضاد است. این تضاد در شرایطی برجستهتر میشود که فقر در ایران افزایش یافته و اعتراضات گسترده علیه حکومت شکل گرفته و هزاران نفر در این کشور کشته شدهاند.
در فضای عمومی، خشم نسبت به فساد اقتصادی و سوءمدیریت اغلب متوجه «آقازادهها» میشود. این اصطلاح به فرزندان مقامات اشاره دارد که بهدلیل ارتباطات سیاسی به ثروتهای بزرگ دست یافتهاند.
یافتههای تحقیق یکساله Bloomberg
تحقیق یکساله Bloomberg نشان میدهد دامنه نفوذ مالی این شبکه فراتر از مرزهای ایران گسترش یافته است. این گزارش بر پایه مصاحبه با افراد مطلع و بررسی اسناد املاک و مدارک محرمانه تجاری تهیه شده است. این اسناد شامل قراردادهای مدیریت هتل، ساختار مالکیت شرکتها و انتقالهای بانکی است. در این میان، علی انصاری نقش کلیدی در این معاملات داشته است.
عبور سرمایهها از تحریمها
این پرونده نشان میدهد نخبگان ایرانی چگونه توانستهاند با وجود یکی از سختترین رژیمهای تحریمی جهان، سرمایههای خود را به خارج منتقل کنند. کارشناسان مالی میگویند ضعف در شفافیت مالکیت شرکتها و اجرای محدود تحریمها، به چنین شبکههایی اجازه فعالیت میدهد.
فرزین ندیمی از موسسه Washington میگوید: «مجتبی در شرکتهای مختلف داخل و خارج ایران کنترل مستقیم یا غیرمستقیم دارد. علی انصاری در عمل نقش حسابدار اصلی او را ایفا میکند.»
در مقابل، انصاری از طریق وکیل خود هرگونه ارتباط مالی یا شخصی با مجتبی خامنهای را رد کرده است.
علی انصاری؛ حلقه کلیدی شبکه
علی انصاری، ۵۷ ساله، از سوی بریتانیا «بانکدار و تاجر فاسد ایرانی» توصیف شده است. او بهدلیل حمایت مالی از سپاه پاسداران تحریم شده است. انصاری از یک خانواده کارگری در حومه تهران به یکی از بزرگترین چهرههای اقتصادی ایران تبدیل شده است.
فعالیتهای او شامل پروژههای بزرگی مانند ایران مال، بازارهای عمدهفروشی و بانک آینده است. این بانک در سال ۲۰۲۵ ورشکست شد و با اتهامات فساد و روابط نزدیک با مقامات سیاسی مواجه بود. منابع میگویند مجتبی خامنهای در پروژههای این بانک و مرکز خرید نقش مهمی داشته است.
گزارشها حاکی است انصاری دیدارهای خصوصی با خامنهای در منطقه زعفرانیه تهران داشته و از دفاتر بانک برای مذاکرات محرمانه استفاده میکرده است.
مسیر انتقال پول؛ از نفت تا شرکتهای پوششی
با گسترش فعالیتهای انصاری در داخل، نقش او در انتقال سرمایه به خارج نیز افزایش یافت. او از طریق روابط بانکی در اروپا و شرکتهای ثبتشده در امارات، سود حاصل از صادرات نفت را منتقل میکرد.
این شبکه شامل شرکتهایی در Saint Kitts and Nevis و Isle of Man و امارات است. اسناد نشان میدهد برخی انتقالها از طریق Abu Dhabi Islamic Bank انجام شده است.
در سال ۲۰۱۶، انصاری پاسپورت قبرس دریافت کرد. این موضوع به او امکان داد حسابها و شرکتهای جدیدی در اروپا ایجاد کند و ارتباطات سیاسی خود را کمتر قابل ردیابی کند.
داراییهای جهانی؛ از لندن انگلیس تا تورنتو
این شبکه مالک بیش از دهها ملک در لندن است. همچنین هتلهای پنجستاره در فرانکفورت و مایورکا را در اختیار دارد. یک پنتهاوس در تورنتو در سال ۲۰۲۰ به قیمت ۱۵ میلیون دلار کانادا فروخته شده و بخشی از یک ساختمان در پاریس در سال ۲۰۲۳ واگذار شده است.
Ben Cowdock از موسسه Transparency International انگلیس میگوید: «بازار املاک بریتانیا نباید به محل امنی برای نزدیکان حکومتهای سرکوبگر تبدیل شود.»
نرگس اسکندری Nargess Eskandari-Grunberg، معاون شهردار فرانکفورت، نیز گفته است: «این افراد از سیستم ما سوءاستفاده میکنند.»
فشارهای سیاسی و آینده نامشخص
تحریمهای بریتانیا علیه انصاری ممکن است به فروش اجباری داراییهای این شبکه در اروپا منجر شود. یک مقام اروپایی گفته احتمال دارد اتحادیه اروپا نیز محدودیتهای مشابهی اعمال کند.
مقامهای آلمانی خواستار اقدامات سختگیرانهتر شدهاند. خانم Eskandari-Grunberg میگوید: «این حکومت هیچ مشروعیتی ندارد. شرکتها و نزدیکان آن باید تحریم شوند.»
