مهاجرت ایرانیانی که سربازی خود را در سپاه گذرانده‌اند همچنان زیر ذره‌بین رسانه‌های کانادا؛ این بار گزارش CBC News

موضوع سابقه سربازی اجباری در سپاه پاسداران و تأثیر آن بر پرونده مهاجرتی ایرانیان، با گذشت هفته‌ها همچنان در رسانه‌های کانادا دنبال می‌شود. تازه‌ترین مورد، گزارش رسانه دولتی CBC News است که سراغ کسانی رفته که در پروسه مهاجرت هستند و به دلیل سابقه خدمت سربازی در سپاه، با نگرانی درباره آینده اقامت خود روبه‌رو شده‌اند.

این موضوع پیش از این هم در روزنامه Toronto Star مطرح شده بود و آتش گزارش آن را به‌طور مشروح با تیتر «نامه‌های اداره مهاجرت به متقاضیانی که سربازی خود را در سپاه گذرانده‌اند؛ گزارش تورنتو استار درباره اینکه آیا ممکن است آنها از کانادا اخراج شوند؟» پوشش داده بود. 

حالا گزارش جدید CBC News نشان می‌دهد که این پرونده همچنان محل بحث و پیگیری است.

یکی از نمونه‌های مطرح‌شده در گزارش CBC News، فرزین جعفری است؛ مردی که در سال ۲۰۱۱ دو سال خدمت اجباری خود را در سپاه گذراند، اما سال‌ها بعد پس از مهاجرت به کانادا و حتی شرکت در اعتراضات علیه حکومت ایران، با نامه اداره مهاجرت درباره احتمال غیرقابل‌قبول بودن پرونده‌اش مواجه شده است.

⁉️   اما آیا خدمت اجباری در سپاه به معنای عضویت در این نهاد است؟ 

⁉️   آیا دریافت نامه اداره مهاجرت، به معنای آن است که پرونده فرد حتماً رد می‌شود؟ 

⁉️   متقاضیان چگونه می‌توانند ثابت کنند که فقط سرباز وظیفه بوده‌اند و پس از پایان خدمت ارتباطی با سپاه نداشته‌اند؟

اداره مهاجرت می‌گوید خدمت اجباری به‌تنهایی باعث غیرقابل‌قبول شدن فرد نمی‌شود و هر پرونده بر اساس شرایط همان فرد بررسی خواهد شد.

برای آشنایی با جزئیات پرونده فرزین جعفری، موضع دولت کانادا، توضیحات وکلای مهاجرت و وضعیت صدها متقاضی دیگر، این گزارش را بخوانید.

یک سابقه سربازی که می‌تواند سرنوشت یک خانواده را تغییر دهد

یکی از افرادی که در گزارش جدید CBC با او گفت‌وگو شده، فرزین جعفری است؛ مردی که در سال ۲۰۱۱ دو سال خدمت اجباری خود را در سپاه گذراند و پس از پایان خدمت، در بخش خصوصی به‌عنوان مهندس نرم‌افزار کار کرد.

او در سال ۲۰۲۱ همراه همسرش به کانادا آمد تا زندگی جدیدی تشکیل دهد. اما اکنون، پس از گذشت چند سال، سابقه همان خدمت اجباری می‌تواند بر درخواست اقامت دائم PR او تأثیر بگذارد.

جعفری در ماه آگوست نامه‌ای از اداره مهاجرت کانادا IRCC دریافت کرد که در آن نسبت به احتمال غیرقابل‌قبول بودن او به دلیل ارتباط با سپاه ابراز نگرانی شده بود.

او می‌گوید در دوران خدمت، انتخابی درباره محل خدمت خود نداشته و وظایفش نیز اداری بوده است. به گفته او، کارش ثبت شماره پلاک خودروها بوده و پس از پایان خدمت نیز دیگر برای سپاه کار نکرده است.

جعفری که از زمان ورود به کانادا در اعتراضات علیه حکومت ایران و سپاه نیز شرکت کرده، می‌گوید اگر مجبور شود به ایران بازگردد، ممکن است به دلیل مواضع و فعالیت‌هایش با خطر برخورد حکومت روبه‌رو شود.

او وضعیت خود را چنین توصیف می‌کند: «ما به‌عنوان یک خانواده از یک طناب آویزان هستیم.»

 

چرا سابقه خدمت در سپاه برای مهاجرت به کانادا مهم شده است؟

کانادا در جون ۲۰۲۴ سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را بر اساس قانون کیفری در فهرست سازمان‌های تروریستی قرار داد.

دولت کانادا هنگام اعلام این تصمیم تأکید کرده بود که نسبت به پیامدهای آن برای افرادی که در قالب خدمت اجباری در سپاه خدمت کرده‌اند، آگاه است.

آقای Arif Virani، وزیر دادگستری وقت، همان زمان گفته بود اگر فردی در مقطعی به‌عنوان سرباز وظیفه در سپاه خدمت کرده باشد و دیگر در آن نهاد فعالیت نکند، این موضوع باید در ارزیابی پرونده او مورد توجه قرار گیرد.

با این حال، قرار گرفتن سپاه در فهرست سازمان‌های تروریستی باعث شده ارتباط متقاضیان مهاجرت با این نهاد با دقت بیشتری بررسی شود.

در پرونده جعفری نیز همین سابقه باعث شده اداره مهاجرت درباره احتمال مشمول شدن او تحت قوانین مهاجرت و حمایت از پناهندگان، یعنی عضویت در سازمانی که در فعالیت‌های تروریستی مشارکت دارد، ابراز نگرانی کند.

 

خدمت اجباری به‌تنهایی به معنای غیرقابل‌قبول بودن نیست

اداره مهاجرت کانادا در پاسخ به پرسش CBC تأکید کرده که دریافت چنین نامه‌ای به معنای رد قطعی پرونده نیست.

این اداره می‌گوید قرار گرفتن سپاه در فهرست سازمان‌های تروریستی باعث شده هر زمان در یک پرونده مهاجرتی ارتباطی با این نهاد مشاهده شود، موضوع از نظر احتمال غیرقابل‌قبول بودن بررسی شود.

با این حال، دولت تصریح کرده است که این روند بخشی از بررسی معمول پرونده‌های مهاجرتی است و هر فردی که در سپاه خدمت کرده، به‌صورت خودکار غیرقابل‌قبول شناخته نمی‌شود.

به گفته اداره مهاجرت، هر پرونده بر اساس واقعیت‌ها و شرایط خاص همان فرد بررسی خواهد شد.

این نکته اهمیت زیادی دارد، زیرا نامه‌ای که متقاضیان دریافت کرده‌اند، Procedural Fairness Letter یا نامه رعایت عدالت رویه‌ای است؛ یعنی هنوز تصمیم نهایی درباره پرونده صادر نشده و فرد فرصت دارد درباره نگرانی‌های مطرح‌شده توضیح دهد و مدارک خود را ارائه کند.

 

صدها متقاضی نامه دریافت کرده‌اند

ناهید رحمتی، نماینده شبکه Unheard Conscripts Advocacy Network، به CBC گفته است که صدها متقاضی در روزهای ۶ و ۷ آگوست نامه‌های مشابهی دریافت کرده‌اند.

این شبکه برای حمایت از افرادی فعالیت می‌کند که دوران خدمت اجباری خود را در سپاه گذرانده‌اند و اکنون در روند مهاجرت به کانادا با مشکل مواجه شده‌اند.

با این حال، اداره مهاجرت کانادا تعداد دقیق نامه‌های صادرشده درباره ارتباط احتمالی متقاضیان با سپاه را تأیید نکرده است.

رحمتی می‌گوید تاکنون موارد متعددی دیده که پس از دریافت نامه رعایت عدالت رویه‌ای، پرونده افراد رد شده است.

او همچنین می‌گوید در تجربه این شبکه، هنوز موردی ندیده که فردی پس از دریافت چنین نامه‌ای بدون مشکل وارد مرحله پذیرش نهایی شده باشد.

 

مشکل اصلی؛ اثبات اینکه فرد پس از سربازی عضو سپاه نبوده است

یکی از پیچیده‌ترین بخش‌های این پرونده‌ها، اثبات پایان یافتن ارتباط فرد با سپاه پس از پایان خدمت اجباری است.

حسین رئیسی، وکیل حقوق کیفری و حقوق بشر که حدود دو دهه در ایران فعالیت حقوقی داشته، به CBC گفته است فردی که خدمت اجباری خود را در سپاه انجام داده، لزوما «عضو سپاه» محسوب نمی‌شود.

او همچنین اشاره کرده که سپاه فهرست مشخصی از افرادی که پس از پایان خدمت از این نهاد خارج شده‌اند، در اختیار ندارد.

در نتیجه، برخی متقاضیان با این پرسش مواجه‌اند که برای اثبات نبود ارتباط با سپاه پس از پایان خدمت، دقیقا چه مدارکی باید ارائه کنند.

اداره مهاجرت در پاسخ به CBC گفته است هیچ مجموعه مدارک مشخص و یکسانی برای همه پرونده‌ها وجود ندارد و مدارک مورد نیاز به شرایط هر پرونده بستگی دارد.

 

وکلای مهاجرت: از سرباز وظیفه نمی‌توان انتظار مقاومت در برابر حکومت داشت

ارغوان گرامی، وکیل مهاجرت در اتاوا که دو موکل او در حال حاضر چنین نامه‌هایی دریافت کرده‌اند، می‌گوید بسیاری از این افراد در زمان خدمت عملا انتخابی نداشته‌اند.

به گفته او، انتظار اینکه یک جوان ایرانی برای نپذیرفتن خدمت اجباری در برابر حکومت بایستد، می‌تواند به معنای قرار دادن او در معرض خطر زندان یا آسیب باشد.

او تأکید می‌کند که کانادا باید میان افرادی که به‌صورت داوطلبانه و با نقش‌های مهم به سپاه پیوسته‌اند و کسانی که تحت اجبار دوران خدمت خود را گذرانده‌اند، تفاوت قائل شود.

گرامی می‌گوید تمرکز اصلی باید بر افرادی باشد که واقعا در ساختار سپاه نقش داشته‌اند یا از فعالیت‌های آن حمایت کرده‌اند، نه افرادی که صرفا به دلیل قوانین اجباری ایران مدتی در این نهاد خدمت کرده‌اند.

 

ماجرای سقوط هواپیمای اوکراینی نیز در پس‌زمینه این تصمیم قرار دارد

یکی از دلایل مهمی که دولت کانادا برای قرار دادن سپاه در فهرست سازمان‌های تروریستی مطرح کرده، سابقه فعالیت‌های این نهاد و نقش آن در اقدامات مختلف منطقه‌ای بوده است.

در ژانویه ۲۰۲۰، سپاه پاسداران هواپیمای مسافربری اوکراینی با شماره پرواز PS752 را در آسمان تهران سرنگون کرد.

در این حادثه ۱۷۵ نفر کشته شدند که ۵۵ نفر از آنها شهروند کانادا و ۳۰ نفر نیز دارای اقامت دائم کانادا بودند.

دولت کانادا همچنین به حمایت سپاه از گروه‌هایی از جمله حزب‌الله، حماس و طالبان اشاره کرده است.

با این حال، مسئله فعلی این است که نحوه اجرای مقررات مربوط به سپاه چگونه باید با شرایط افرادی که بدون انتخاب شخصی و در قالب خدمت اجباری برای مدتی در این نهاد خدمت کرده‌اند، تطبیق داده شود.

 

آینده مبهم برای خانواده‌هایی که منتظر تصمیم هستند

برای افرادی مانند جعفری، مسئله فقط دریافت یا رد اقامت دائم نیست. تصمیم مهاجرتی می‌تواند به صورت مستقیم بر زندگی خانواده آنها تأثیر بگذارد.

کانادا در حال حاضر به دلیل نگرانی‌های مربوط به امنیت غیرنظامیان در بحبوحه درگیری‌های خاورمیانه، اخراج برخی افراد غیرقابل‌قبول به ایران را به‌طور موقت متوقف کرده است.

اما اگر فردی در نهایت غیرقابل‌قبول شناخته شود، با پایان این توقف ممکن است موضوع بازگشت او دوباره مطرح شود.

جعفری اکنون در انتظار تصمیم دولت است؛ تصمیمی که می‌تواند مشخص کند آیا سابقه دو سال خدمت اجباری او در سال ۲۰۱۱، با وجود سال‌ها زندگی خارج از ایران و مخالفت علنی‌اش با حکومت، مانعی برای ماندن او در کانادا خواهد بود یا نه.

برای او، این انتظار تنها یک پرونده مهاجرتی نیست؛ آینده همسر و دختر خردسالش نیز به آن گره خورده است.