نامه‌های اداره مهاجرت به متقاضیانی که سربازی خود را در سپاه گذرانده‌اند؛ گزارش تورنتو استار درباره اینکه آیا ممکن است آنها از کانادا اخراج شوند؟

روزنامه Toronto Star گزارش داده، در هفته‌های اخیر شماری از ایرانیانی که دوران سربازی اجباری خود را در سپاه گذرانده‌اند، نامه‌هایی از اداره مهاجرت و CBSA دریافت کرده‌اند که درباره احتمال غیرقابل‌قبول بودن پرونده مهاجرتی آنها هشدار می‌دهد.

این اتفاق پس از آن شدت گرفته که کانادا در سال ۲۰۲۴ سپاه پاسداران را در فهرست سازمان‌های تروریستی قرار داد. اما سوال اصلی اینجاست:

• آیا گذراندن سربازی اجباری در سپاه به معنای عضویت در این نهاد است؟
• و آیا چنین سابقه‌ای می‌تواند باعث رد درخواست اقامت دائم یا حتی اخراج فرد از کانادا شود؟

اداره مهاجرت می‌گوید هر پرونده بر اساس شرایط همان فرد بررسی می‌شود و خدمت اجباری به‌تنهایی لزوماً باعث غیرقابل‌قبول شدن فرد نمی‌شود. نامه‌هایی که متقاضیان دریافت کرده‌اند نیز تصمیم نهایی نیستند و به آنها فرصت داده می‌شود درباره سابقه خدمت خود توضیح و مدرک ارائه کنند.

در عین حال، CBSA اعلام کرده تاکنون ۴۸ نفر به‌دلیل عضویت در سپاه غیرقابل‌قبول شناخته شده‌اند و ۱۸۰ تحقیق درباره ارتباط افراد با این نهاد در جریان است.

اما یک حکم دادگاه فدرال و تفاوت میان «خدمت اجباری» و «عضویت» در سپاه، نگرانی بسیاری از ایرانیان را بیشتر کرده است.

• پس تکلیف کسانی که انتخابی جز سربازی نداشته‌اند چیست؟
• آیا آنها هم در معرض رد پرونده قرار دارند؟
• و نامه‌ای که از اداره مهاجرت دریافت کرده‌اند دقیقاً چه معنایی دارد؟

برای آشنایی با جزئیات این موضوع و آنچه متقاضیان می‌توانند در چنین شرایطی انجام دهند، ترجمه گزارش Toronto Star را اینجا بخوانید.

برای رضا قره‌چاهی، ماجرا از جایی عجیب شد. او با وجود مخالفت‌های علنی که با جمهوری اسلامی و سپاه پاسداران داشته و در حالی که سال‌هاست در کانادا زندگی می‌کند، ناگهان با این احتمال روبه‌رو شد که سابقه خدمت سربازی او در ایران می‌تواند مانع دریافت اقامت دائم PR شود.

اما قره‌چاهی تنها کسی نیست که با این مشکل روبرو شده است. تعداد زیادی از ایرانیانی که در چارچوب خدمت اجباری در سپاه خدمت کرده‌اند، در هفته‌های اخیر نامه‌هایی از اداره مهاجرت و آژانس خدمات مرزی کانادا CBSA دریافت کرده‌اند که در آنها درباره احتمال غیرقابل‌قبول Inadmissible بودن آنان از نظر قوانین مهاجرتی هشدار داده شده است.

این افراد می‌گویند نه عضو سپاه بوده‌اند و نه در فعالیت‌های سیاسی یا نظامی این نهاد نقشی داشته‌اند؛ آنها فقط در کشوری که سربازی اجباری است، دوره خدمت خود را گذرانده‌اند. حالا اما همین سابقه می‌تواند آینده مهاجرتی آنها در کانادا را با ابهام روبه‌رو کند.

 

یک سابقه سربازی که ناگهان به مسئله مهاجرت تبدیل شد

رضا قره‌چاهی، ۳۵ ساله، پس از پایان تحصیلات کارشناسی در ایران، در سال‌های ۲۰۱۴ و ۲۰۱۵ در پروژه‌های ساخت سد سپاه پاسداران خدمت کرده است. او در سال ۲۰۲۲ با ویزای تحصیلی به کانادا آمد و از آن زمان، نه‌تنها از حکومت ایران فاصله گرفته، بلکه در فعالیت‌های اعتراضی علیه جمهوری اسلامی و سپاه نیز حضور داشته است.

او در طومارهای اعتراضی امضا کرده و در تجمع‌های سیاسی علیه حکومت شرکت داشته است. قره‌چاهی همچنین می‌گوید دو دوست نزدیکش در جریان سرکوب‌های حکومتی در ایران کشته شده‌اند و او در کانادا تلاش کرده صدای کسانی باشد که در داخل ایران امکان اعتراض ندارند.

او می‌گوید اگر کسی قرار باشد سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را یک گروه تروریستی معرفی کند، خودش اولین نفر خواهد بود.

با این حال، اوایل آگوست، زمانی که درخواست اقامت دائم PR قره‌چاهی در حال بررسی بود، نامه‌ای دریافت کرد که نشان می‌داد سابقه خدمت او در سپاه می‌تواند از نظر قوانین مهاجرتی برایش مشکل ایجاد کند.

این اتفاق پس از آن رخ داد که کانادا در جون ۲۰۲۴ سپاه پاسداران انقلاب اسلامی IRGC را بر اساس قانون کیفری در فهرست نهادهای تروریستی قرار داد.

در یک روز، تعداد زیادی از متقاضیان ایرانی مهاجرت به کانادا با اطلاعیه‌هایی مشابه روبه‌رو شدند. شبکه حمایت از سربازان وظیفه سپاه Unheard Conscripts Advocacy Network که صدای آنها شنیده نشده است، می‌گوید تعداد این افراد ممکن است به چند صد نفر برسد.

قره‌چاهی درباره دلیل خدمت خود می‌گوید: «سربازی در ایران اجباری است و ما نمی‌توانیم از آن فرار کنیم. اگر سربازی‌مان را انجام ندهیم، همه ما مجازات می‌شویم.»

 

چرا کانادا سابقه سپاه را در پرونده‌های مهاجرتی افراد بررسی می‌کند؟

پس از قرار گرفتن سپاه پاسداران در فهرست سازمان‌های تروریستی کانادا، ماموران مهاجرت بررسی ارتباط متقاضیان ایرانی با این نیرو را جدی‌تر دنبال کرده‌اند.

تصمیم اتاوا برای تروریستی اعلام کردن سپاه، از جمله تحت تاثیر سرنگونی پرواز PS752 شرکت هواپیمایی اوکراین در سال ۲۰۲۰، مشارکت ادعایی سپاه در فعالیت‌های گروه‌های تروریستی دیگر و سرکوب خشونت‌آمیز اعتراضات در ایران قرار داشت.

دولت فدرال همچنین به‌دلیل ورود برخی مقام‌های سپاه به کانادا مورد انتقاد قرار گرفته است.

همزمان، نگرانی‌ها درباره آزار و ارعاب ایرانیان خارج از کشور توسط حکومت ایران در کانادا افزایش یافته است.

در این رابطه محافظه‌کاران خواستار اجرای سختگیرانه‌تر قوانین شده‌اند تا افراد غیرشهروندی که در کسب‌وکارهای مرتبط با حکومت ایران، انتشار تبلیغات حکومتی یا نقض حقوق بشر دخیل بوده‌اند، غیرقابل‌قبول Inadmissible شناخته شوند.

محافظه‌کاران همچنین خواستار گسترش این محدودیت به اعضای نزدیک خانواده مقام‌های حکومت ایران شده‌اند که شهروند کانادا نیستند.

یک وکیل مهاجرت در کانادا، می‌گوید هدف کانادا باید شناسایی و برخورد با حامیان حکومت ایران باشد، نه کسانی که با آن مخالفت کرده‌اند.

او که از ۷ آگوست تاکنون به بیش از ۳۰ متقاضی نگران درباره احتمال غیرقابل‌قبول بودن پرونده‌شان مشاوره ارائه کرده، می‌گوید: «دولت کانادا می‌خواسته به جامعه ایرانیان کانادا و بقیه دنیا نشان دهد که موضوع نقض حقوق بشر در ایران را جدی می‌گیرد.»

او اضافه می‌کند: «ما می‌دانیم حامیان حکومت در کانادا حضور دارند و باید سراغ همان افراد برویم. متاسفانه ماموران مرزی و مهاجرتی افراد اشتباهی را هدف گرفته‌اند. آنها کسانی را هدف گرفته‌اند که مخالف حکومت هستند و برای افرادی که برای پناه گرفتن به کانادا آمده‌اند، مشکلات زیادی ایجاد می‌کنند.»

 

آمار رسمی کانادا چه می‌گوید؟

آژانس خدمات مرزی کانادا اعلام کرده است که تا ۶ جولای، ۴۸ نفر به‌دلیل عضویت در سپاه پاسداران غیرقابل‌قبول Inadmissible شناخته شده‌اند.

از این تعداد، ۹ نفر کانادا را ترک کرده‌اند و بقیه در انتظار تصمیم هیات مهاجرت و پناهندگی درباره قابل‌قبول بودن حضورشان در کانادا هستند.

آژانس خدمات مرزی همچنین اعلام کرده که ۱۸۰ تحقیق درباره ارتباط افراد با سپاه را آغاز کرده و ۳۷ نفر را در کانادا شناسایی کرده که تصور می‌شود از مقام‌های ارشد حکومت ایران باشند.

دولت لیبرال از همان زمان که سپاه در فهرست سازمان‌های تروریستی قرار گرفت، از تاثیر این تصمیم بر سربازان وظیفه ایرانی آگاه بوده است، اما تاکید کرده که بررسی پرونده‌ها باید «محتاطانه و سنجیده» باشد.

Arif Virani، وزیر دادگستری وقت کانادا، در سال ۲۰۲۴ و پیش از اعلام رسمی سپاه به‌عنوان یک گروه تروریستی گفته بود: «اگر فردی در مقطعی سرباز وظیفه بوده و دیگر در سپاه خدمت نمی‌کند، این موضوع در تحلیل پرونده او تاثیر خواهد داشت.»

با این حال، آژانس خدمات مرزی کانادا در پاسخ اخیر خود به شبکه حمایت از سربازان وظیفه سپاه Unheard Conscripts Advocacy Network، موضع سختگیرانه‌تری را نیز روشن کرده است.

این آژانس اعلام کرده هر فردی که «عضویت او در سپاه پاسداران قابل اثبات باشد»، بدون توجه به سابقه، ارشدیت یا درجه، از نظر مهاجرتی غیرقابل‌قبول Inadmissible است.

البته آژانس در توضیح خود تاکید کرده که سابقه خدمت اجباری تنها یکی از عواملی است که در بررسی پرونده مورد توجه قرار می‌گیرد.

این نهاد گفته است: «اگرچه خدمت اجباری یک فرد یکی از عواملی است که برای تعیین غیرقابل‌قبول Inadmissible بودن او به‌عنوان عضو یک سازمان مورد استفاده قرار می‌گیرد، اما تنها عاملی نیست که در این فرایند ارزیابی و بررسی می‌شود.»

 

یک حکم دادگاه فدرال نگرانی‌ها را بیشتر کرده است

این توضیحات اما نتوانسته نگرانی اعضای شبکه حمایت از سربازان وظیفه سپاه Unheard Conscripts Advocacy Network را برطرف کند؛ شبکه‌ای که حدود ۱,۵۰۰ عضو دارد.

یک مشاور مهاجرت در تورنتو، می‌گوید حکم دادگاه فدرال در نوامبر سال گذشته باعث شده بسیاری از سربازان وظیفه نسبت به آینده پرونده خود نگران باشند.

در آن پرونده، یک سرباز وظیفه که در سال ۲۰۱۹ در کانادا پناهندگی گرفته بود، هنگام درخواست اقامت دائم غیرقابل‌قبول شناخته شد.

قاضی پرونده اعلام کرد که تصمیم مامور مهاجرت را قابل قبول می‌داند؛ زیرا اعتراف خود متقاضی به عضویت در سازمان برای برآورده شدن شرط قانونی عضویت کافی بوده است.

این مشاور مهاجرت که تاکنون حدود ۳۰۰ تماس از سربازان وظیفه ایرانی نگران دریافت کرده، می‌گوید: «هیچ‌کس نمی‌خواهد اعضای سپاه در کانادا باشند. اگر بخواهیم از این زاویه نگاه کنیم، هر کسی می‌تواند تهدیدی برای کانادا باشد.»

 

«سربازی در سپاه، به معنای عضویت در سپاه نیست»

رضا رجایی، یکی دیگر از ایرانیانی است که این روزها با همین نگرانی روبه‌رو شده است.

رجایی در سال ۲۰۲۲ با ورک پرمیت به کانادا آمد. این فعال حوزه فناوری در سال ۲۰۲۴ از سوی برنامه مهاجرت استانی بریتیش کلمبیا برای درخواست اقامت دائم دعوت شد.

او، همسر و دخترش نیز در میان افرادی هستند که همین ماه از سوی آژانس خدمات مرزی کانادا به‌دلیل سابقه خدمت اجباری در سپاه نامه دریافت کرده‌اند.

رجایی که ساکن برنابی است، معتقد است اگر خدمت اجباری به‌عنوان عضویت در سپاه تلقی شود، عملا بخش بزرگی از مردان ایرانی می‌توانند با مشکل مهاجرتی روبه‌رو شوند.

تقریبا همه مردان بالای ۱۸ سال در ایران مشمول خدمت اجباری هستند، مگر در موارد محدودی که شامل معافیت یا تعویق خدمت می‌شود.

ضمن اینکه انجام خدمت سربازی در ایران برای بسیاری از امور زندگی ضروری است؛ از جمله گرفتن شغل و وام، خرید خودرو و خانه، دریافت گذرنامه و راه‌اندازی کسب‌وکار.

رجایی، ۴۲ ساله، می‌گوید: «من هیچ انتخابی نداشتم.»

او در سال‌های ۲۰۰۷ و ۲۰۰۸ در بخش منابع انسانی خدمت کرده و وظایفی مانند ورود اطلاعات، بایگانی و کمک به مردم برای تکمیل فرم‌ها را انجام داده است.

او تاکید می‌کند: «من آدم مذهبی نیستم. آدم سیاسی هم نیستم.»

رجایی و قره‌چاهی هر دو معتقدند برخورد با آنها ناعادلانه است، چون هر دو سابقه خدمت خود را صادقانه در پرونده‌های مهاجرتی اعلام کرده‌اند؛ در حالی که اعضای واقعی و وفادار به سپاه که ارتباط خود را پنهان می‌کنند، ممکن است اصلا شناسایی نشوند.

قره‌چاهی می‌گوید: «ما هیچ‌وقت عضو آن سازمان نبودیم. گذراندن دوران سربازی در سپاه، به معنای عضویت در سپاه نیست.»

 

اداره مهاجرت: هر سرباز وظیفه‌ای اتوماتیک رد نمی‌شود

اداره مهاجرت کانادا تاکید کرده است که برای سربازان وظیفه سپاه «رویکردی یکسان و بدون استثنا» در نظر گرفته نشده است.

این اداره می‌گوید بررسی این پرونده‌ها بخشی از اجرای معمول قوانین مهاجرتی است و به این معنا نیست که هر فردی که در سپاه خدمت کرده، به‌طور خودکار غیرقابل‌قبول شناخته می‌شود.

اداره مهاجرت در ایمیلی اعلام کرده است: «ما می‌دانیم برخی افراد ممکن است به‌دلیل خدمت اجباری در سپاه خدمت کرده باشند. هر پرونده بر اساس واقعیت‌ها و شرایط خاص همان فرد بررسی می‌شود و خدمت اجباری به‌تنهایی لزوما به غیرقابل‌قبول بودن فرد منجر نمی‌شود.»

این اداره همچنین تاکید کرده که نامه‌هایی که بسیاری از متقاضیان دریافت کرده‌اند، تصمیم نهایی درباره پرونده آنها نیستند.

هزاران نامه موسوم به نامه رعایت عدالت رویه‌ای Procedural Fairness Letter به‌صورت منظم برای متقاضیان مهاجرت ارسال می‌شود. این نامه‌ها به معنای آن نیست که فرد قطعا غیرقابل‌قبول شناخته شده است.

هدف این نامه‌ها این است که متقاضی فرصت داشته باشد درباره نگرانی‌های مطرح‌شده توضیح بدهد و اطلاعات و مدارکی درباره سابقه خدمت نظامی خود ارائه کند.

به این ترتیب، پرونده متقاضی پس از دریافت پاسخ و مدارک او می‌تواند دوباره مورد بررسی قرار گیرد.

 

درخواست ایرانیان برای دستورالعمل روشن‌تر

شبکه حمایت از سربازان وظیفه سپاه Unheard Conscripts Advocacy Network از اداره مهاجرت خواسته است دستورالعمل‌های روشنی برای ماموران درباره نحوه بررسی پرونده ایرانیانی که به‌دلیل خدمت اجباری در سپاه با مشکل مهاجرتی مواجه شده‌اند، منتشر کند.

این شبکه همچنین پیشنهاد کرده است یک واحد تخصصی برای رسیدگی به چنین پرونده‌هایی تشکیل شود تا تصمیم‌گیری‌ها پیچیدگی‌های شرایط ایران را در نظر بگیرد.