ایرانی‌ها در صدر فهرست اخراج کانادا نیستند؛ پس چرا بسیاری نگران هستند؟ یک گزارش آماری از وضعیت اخراج‌ها
آمار رسمی نشان می‌دهد ایران در میان ۱۰ ملیت نخست از نظر تعداد اخراج‌شدگان قرار ندارد، اما در فهرست پرونده‌های در حال رسیدگی برای اخراج، رتبه دهم را دارد. همزمان، پرونده مقام‌های سابق حکومت و نامه‌های مربوط به خدمت سربازی در سپاه پاسداران، نگرانی‌های تازه‌ای برای ایرانیان ساکن کانادا ایجاد کرده است
آمارهای رسمی نشان می‌دهد شهروندان ایران در میان افرادی که از کانادا اخراج می‌شوند، جزو گروه‌های اصلی نیستند؛ با این حال، نگرانی درباره پیامدهای سیاست‌های اخراج و پرونده‌های مهاجرتی در میان ایرانیان افزایش یافته است. اعداد چه تصویری از این وضعیت ارائه می‌کنند؟
آژانس خدمات مرزی کانادا CBSA در سال ۲۰۲۵، بیش از ۲۳ هزار نفر را از کشور اخراج کرد. این رقم امسال و تا پایان ماه سپتامبر به بیش از ۱۶ هزار رسیده بود.
ایرانی‌ها در فهرست ۱۰ کشور نخست از نظر تعداد اخراج‌شدگان قرار ندارند؛ شمار آنها در این آمار می‌تواند حداکثر ۴۳۸ نفر در سال گذشته و ۳۰۳ نفر و در ۹ ماه اول امسال بوده باشد.
اما آمار دیگری وجود دارد که توجه‌برانگیز است: از مجموع ۵۲ هزار پرونده‌ای که در مرحله رسیدگی به اخراج قرار داشتند، ۱,۲۶۷ پرونده مربوط به شهروندان ایران بود.
داده‌های مربوط به پرونده‌های مقام‌های ارشد نیز تغییراتی را نشان می‌دهد. شمار تحقیقات از ۱۱۵ مورد به ۱۸۳ مورد افزایش یافته است. همچنین از جون ۲۰۲۴ تاکنون، ۶۳ نفر به دلیل ادعای عضویت در سپاه با ممنوعیت ورود مواجه شده‌اند.
اینها که خواندید، بخشی از گزارش تحقیقی زیر است که بر اساس منابع مختلف آماری دولت کانادا و اداره مهاجرت تهیه شده؛ گزارشی که اطلاعات بیشتری درباره وضعیت اخراج‌ها ارائه می‌کند و به این پرسش‌ها پاسخ می‌دهد:
- چرا ایرانی‌ها با وجود قرار نداشتن در صدر فهرست اخراج‌ها، نگران هستند؟
- چه تفاوتی میان قرار داشتن در روند بررسی اخراج و اخراج قطعی وجود دارد؟
- چه تعداد از ایرانی‌ها در معرض اخراج قرار دارند؟
- و پرونده‌های مرتبط با مقام‌های ارشد چه وضعیتی دارند؟
- وضعیت شما در پرونده مهاجرتی چه تاثیری بر احتمال اخراج دارد؟
- و بالاخره تفاوت میان انواع دستورهای مهاجرتی چیست و هر کدام چه پیامدهایی برای فرد دارند؟ یک جدول در این گزارش، وضعیت‌های مختلف و پیامدهای هر یک را توضیح می‌دهد.
کانادا در سال ۲۰۲۵ بیش از هر سال دیگری در ۶ سال گذشته، افراد را اخراج کرده و این روند در ۹ ماه نخست سال ۲۰۲۶ هم ادامه یافته است. ایرانی‌ها در میان ۱۰ ملیتی که بیشترین اخراج را داشته‌اند، دیده نمی‌شوند؛ اما نام ایران در فهرست دیگری به چشم می‌خورد: این کشور از نظر تابعیت افرادی که پرونده اخراج آنها در حال رسیدگی است، در رتبه دهم قرار دارد.
برای بسیاری از ایرانیان ساکن کانادا، این ارقام تنها بخشی از ماجرا را نشان می‌دهد. مقام‌های ارشد سابق حکومت ایران با جلسات رسیدگی روبه‌رو هستند، برخی پناهجویان در حال از دست دادن گزینه‌های قانونی خود هستند و مردانی که خدمت سربازی اجباری خود را در سپاه پاسداران انقلاب اسلامی IRGC گذرانده‌اند، نامه‌هایی دریافت می‌کنند که ممکن است بر درخواست اقامت دائم آنها تاثیر بگذارد.
آمار اخراج از کانادا؛ سالی رکوردشکن و تغییر در صدر فهرست
آژانس خدمات مرزی کانادا CBSA در سال ۲۰۲۵ بیش از ۲۳ هزار مورد اخراج را انجام داده است. این آژانس تا ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۶ هم، اخراج را در مورد بیش از ۱۶ هزار مورد دیگر اجرا کرده بود؛ یعنی حدود ۱۸۰۰ مورد در ماه، در مقایسه با میانگین ۱۹۳۰ مورد در ماه در سال گذشته.
مجموع اخراج‌ها همچنان بالا است، اما بزرگ‌ترین تغییر به ملیت افرادی مربوط می‌شود که اخراج می‌شوند.
| تابعیت | سال ۲۰۲۵ | ۹ ماه نخست ۲۰۲۶ |
| همه کشورها | ۲۳٬۱۶۰ | ۱۶٬۴۲۶ |
| هند | ۳٬۷۷۹ | ۴٬۵۲۶ |
| مکزیک | ۴٬۸۳۷ | ۲٬۵۴۷ |
| ایران | در میان ۱۰ کشور نخست نیست
حداکثر تعداد ۴۳۸ |
در میان ۱۰ کشور نخست نیست
حداکثر تعداد ۳۰۳ |
منبع: CBSA. سقف‌های آماری مربوط به ایران، محاسبات آتش بر اساس رقم مربوط به رتبه دهم در هر دوره است و آمار رسمی جداگانه برای ایران محسوب نمی‌شود.
هند از همین حالا از مجموع اخراج‌های سال گذشته خود فراتر رفته و اکنون بیش از یک‌چهارم کل اخراج‌ها را به خود اختصاص می‌دهد. مکزیک که سال گذشته در صدر قرار داشت، اکنون فاصله زیادی با هند پیدا کرده است.
این ارقام نشان نمی‌دهند که ایرانی‌ها به‌طور خاص هدف قرار گرفته‌اند. اما نشان می‌دهند که این گروه همچنان در مقایسه با کل نظام گسترده اجرای قوانین مهاجرتی، نسبتا کوچک است.
عددی که ایرانی‌ها باید زیر نظر داشته باشند: ۱٬۲۶۷
آژانس خدمات مرزی CBSA می‌گوید فهرستی از افرادی دارد که آماده است پرونده اخراج آنها را اجرا کند. این فهرست تا پایان سپتامبر امسال شامل بیش از ۵۲ هزار پرونده بود که ۱٬۲۶۷ مورد آن مربوط به شهروندان ایران می‌شد؛ یعنی تقریبا از هر ۴۱ پرونده، یک پرونده.
تعداد پرونده‌های مربوط به هند، با ۱۱ هزار مورد، تقریبا ۹ برابر بیشتر است.
قرار گرفتن در این فهرست به معنای رزرو شدن بلیت پرواز نیست. در این مرحله، آژانس ممکن است همچنان با موانعی مانند دریافت مدارک سفر روبه‌رو باشد.
ایران همچنین یکی از کشورهایی است که CBSA به دلیل شرایطی که ممکن است جان غیرنظامیان را به خطر بیندازد، اخراج افراد به آن را موقتا به تعویق انداخته است. البته این حمایت محدودیت‌هایی دارد. افرادی که به دلایل جدی غیرقابل‌پذیرش بودن آنها به کانادا تشخیص داده شده، از جمله موارد مرتبط با امنیت ملی یا جرایم، مشمول این حمایت نمی‌شوند. همچنین اگر شرایط بهبود پیدا کند، این تعویق می‌تواند لغو شود.
ایران در میان ۱۰ ملیت نخست از نظر تعداد افراد اخراج‌شده قرار ندارد، اما در میان پرونده‌های در حال رسیدگی برای اخراج، رتبه دهم را دارد.
بیشتر اخراج‌شدگان مجرم نیستند
بحث‌های عمومی درباره اخراج معمولا بر جرایم تمرکز دارند، اما داده‌ها تصویر دیگری نشان می‌دهند. در میان همه ملیت‌ها، ۱۳ هزار مورد از اخراج‌های امسال، یعنی حدود ۸۰ درصد، مربوط به پناهجویانی بوده که مشخص شده قوانین مهاجرت را رعایت نکرده‌اند.
موارد مرتبط با جرایم ۹۹۹ مورد، معادل حدود ۶ درصد، را تشکیل می‌دادند. CBSA این تفکیک آماری را بر اساس ملیت منتشر نمی‌کند؛ بنابراین نمی‌توان این ارقام را مستقیما درباره ایرانی‌ها سنجید.
سخت‌گیرانه‌ترین نوع دستور اخراج نیز رایج‌تر شده است. دستورهای دیپورت در سال گذشته، ۴۸ درصد موارد اخراج را تشکیل می‌دادند و این سهم در سال جاری تاکنون به حدود ۵۸ درصد رسیده است.
در همین حال، حدود ۳۰ درصد از اخراج‌های امسال جنبه اداری داشته‌اند؛ یعنی آژانس به شواهد کافی رسیده که فرد قبلا کانادا را ترک کرده، اما خروج او را به‌طور رسمی تایید نکرده است.
یک حکم دادگاه که آتش در سال ۲۰۲۵ گزارش کرد، نشان می‌دهد لغو تصمیم رد درخواست پناهندگی برای ایرانی‌ها تا چه اندازه دشوار است. دادگاه فدرال تصمیمی علیه مردی را تایید کرد که گفته بود به دلیل شرکت در اعتراضات ایران با خطر بازداشت روبه‌رو است.
هیات تجدیدنظر درباره مدارک او، سفرهای مکررش به ایران و خروج از آن و همچنین عکس‌هایی از یک تجمع در کانادا که پس از رد اولیه درخواستش گرفته شده بود، ابراز تردید کرده بود.
مقام‌های سابق حکومت؛ پرونده‌های بیشتر، اخراج‌های اندک
پرونده‌های ایرانی که بیش از همه مورد توجه قرار گرفته‌اند، مربوط به افرادی است که متهم شده‌اند از مقام‌های ارشد حکومت بوده‌اند. طی ۱۶ ماه گذشته، تعداد پرونده‌ها بسیار سریع‌تر از تعداد اخراج‌ها افزایش یافته است.
| شاخص مربوط به مقام‌های ارشد سابق | جون ۲۰۲۵ | اکتبر ۲۰۲۶ |
| تحقیقات آغاز شده | ۱۱۵ | ۱۸۳ |
| افرادی که CBSA آنها را غیرقابل‌پذیرش اعلام کرده | ۲۰ | ۴۰ |
| اخراج‌شده از کانادا | ۱ | ۲ |
| ویزاهای لغو شده | ۱۳۱ | ۲۷۱ |
منابع: بیانیه CBSA که CTV News گزارش کرده؛ وب‌سایت CBSA.
از میان ۴۰ نفری که CBSA آنها را گزارش کرده، ۸ نفر پیش از جلسه رسیدگی کانادا را ترک کردند و آماده‌سازی ۱۰ پرونده همچنان ادامه دارد. ۹ پرونده در اختیار هیات مهاجرت و پناهندگی کانادا IRB است؛ نهادی که تصمیم نهایی درباره غیرقابل‌پذیرش بودن افراد را می‌گیرد.
در ۱۱ جلسه رسیدگی که به پایان رسیده، IRB تشخیص داده ۴ نفر از افراد مورد بررسی، مقام‌های ارشد بوده‌اند و ۷ نفر چنین جایگاهی نداشته‌اند. از ۴ نفر نخست، ۲ نفر اخراج شده‌اند و روند اخراج ۲ نفر دیگر در جریان است.
پرونده‌های اخیر نشان می‌دهند سرنوشت این پرونده‌ها تا چه اندازه می‌تواند متفاوت باشد:
| فرد | سمت سابق، بر اساس گزارش‌ها | آخرین وضعیت گزارش‌شده | لینک گزارش‌ها در سایت آتش |
| سید سلمان سامانی | معاون وزیر کشور و سخنگوی این وزارتخانه | پس از شکست در دادگاه فدرال اخراج شد؛ این موضوع در آگوست ۲۰۲۶ تایید شد | لینک |
| افشین پیرنون | مدیرکل در وزارت راه ایران | IRB در سال ۲۰۲۵ پرونده CBSA را رد کرد | لینک |
| عباس امیدی | معاون مدیرکل در بخش معدن | جلسه رسیدگی پایان یافته؛ طبق اعلام IRB، انتظار می‌رود تصمیم در پاییز امسال صادر شود | لینک |
| الهام زندی | توصیف‌شده به‌عنوان مقام ارشد؛ ولی سمت او مشخص نشده است | پیش از جلسه رسیدگی در مارچ ۲۰۲۵، کانادا را ترک کرد | لینک |
همه گزارش‌های آتش درباره اخراج مقامات ایرانی از کانادا را در این لینک ببینید
پرونده عباس امیدی نشان می‌دهد چرا تفاوت میان یک اتهام و یک یافته رسمی اهمیت دارد. CBSA ادعا می‌کند نقش او به حکومت کمک کرده درآمدی به دست آورد که برای تامین مالی سپاه پاسداران و گروه‌های شبه‌نظامی استفاده شده است.
آقای امیدی شغل خود را عمدتا فنی توصیف کرده و این اتهام‌های مربوط به تامین مالی در جلسه رسیدگی او مطرح نشده‌اند؛ آتش این موضوع را با استناد به گزارش Global News منتشر کرده است.
به‌طور جداگانه، CBSA اعلام کرده است از زمانی که کانادا در جون ۲۰۲۴ سپاه پاسداران را در فهرست نهادهای تروریستی قرار داد، ۶۳ نفر را به دلیل عضویت ادعایی در سپاه، غیرقابل‌پذیرش تشخیص داده است. این رقم در جولای ۴۸ نفر بود. ۱۰ نفر از این ۶۳ نفر پیش از جلسه رسیدگی کانادا را ترک کردند.
بیشتر اخراج‌ها در میان همه ملیت‌ها مربوط به پناهجویان است، نه پرونده‌های کیفری.
موضوعی که ممکن است به خانواده‌های عادی برسد
این موضوع دیگر محدود به مقام‌های حکومتی نیست. به گفته شبکه حمایت از سربازان وظیفه سپاه Unheard Conscripts Advocacy Network، در آگوست صدها متقاضی ایرانی نامه‌هایی درباره ارتباط گذشته خود با سپاه پاسداران دریافت کردند. این شبکه می‌گوید حدود ۱٬۵۰۰ عضو دارد. اداره مهاجرت، پناهندگی و شهروندی کانادا IRCC این تعداد را تایید نکرده است.
یکی از این افراد فرزین جعفری است که به CBC News گفته بود در زمان خدمت اجباری، هیچ اختیاری در تعیین محل خدمت خود در سپاه نداشته و در آنجا پلاک خودروها را ثبت می‌کرده است. او در سال ۲۰۲۱ به کانادا آمد و علیه حکومت اعتراض کرده است.
رضا قره‌چاهی، متقاضی دیگری که در پروژه‌های سدسازی سپاه خدمت کرده بود، به Toronto Star گفته است او نیز در اعتراضات علیه این حکومت ایران شرکت کرده است. رضا رجایی، کارمند حوزه فناوری در Burnaby، گفته است در دوران خدمت کارهای اداری انجام می‌داده و او، همسر و دخترش نامه‌هایی دریافت کرده‌اند.
IRCC می‌گوید خدمت اجباری به‌تنهایی لزوما باعث غیرقابل‌پذیرش شدن فرد نمی‌شود و هر پرونده به‌صورت جداگانه ارزیابی می‌شود. CBSA نیز می‌گوید سربازی اجباری یکی از عوامل بررسی است، نه تنها عامل؛ اما عضویت اثبات‌شده در سپاه، صرف‌نظر از رتبه یا جایگاه فرد، او را غیرقابل‌پذیرش می‌کند.
با این حال، حکمی از دادگاه فدرال در نوامبر گذشته، تصمیمی علیه یک سرباز وظیفه را تایید کرد که اعتراف خود او به گذراندن دوران سربازی در سپاه، برای اثبات این موضوع کافی تشخیص داده شده بود.
متقاضیان می‌گویند دشوارترین پرسش این است که چگونه ثابت کنند پس از پایان خدمت، ارتباط خود را با سپاه قطع کرده‌اند. IRCC می‌گوید مجموعه مشخصی از مدارک وجود ندارد که برای همه پرونده‌ها قابل استفاده باشد.
نماینده شبکه حمایتی Unheard Conscripts Advocacy Network به CBC گفته است این گروه مواردی از رد درخواست پس از دریافت چنین نامه‌هایی را مشاهده کرده و تاکنون موردی ندیده است که روند پرونده به‌راحتی به تایید نهایی برسد. این تجربه شبکه است، نه یک آمار رسمی.
تحقیقات درباره مقام‌های احتمالی حکومت ایران بسیار سریع‌تر از تعداد اخراج‌های واقعی افزایش یافته است.
وضعیت شما چیست؟ پیامد هر نوع دستور مهاجرتی
| وضعیت شما | معنای آن | نکته‌ای که باید در نظر داشته باشید |
| درخواست پناهندگی شما رد شده است | ممکن است همچنان گزینه‌های قانونی داشته باشید | پس از پایان گزینه‌هایی که اخراج را به تاخیر می‌اندازند، روند اخراج می‌تواند ادامه پیدا کند |
| نامه فرصت پاسخ‌گویی درباره خدمت در سپاه دریافت کرده‌اید | این نامه تصمیم نهایی نیست | با ارائه توضیح و مدارک پاسخ دهید؛ دریافت مشاوره حقوقی را در نظر بگیرید |
| دستور خروج از کانادا دریافت کرده‌اید | باید ظرف ۳۰ روز پس از اجرایی شدن دستور، کشور را ترک کنید | خروج خود را به CBSA اعلام و تایید کنید؛ در غیر این صورت، دستور به‌طور خودکار به دستور دیپورت تبدیل می‌شود |
| دستور منع ورود دریافت کرده‌اید | به مدت یک سال، یا در صورت ارائه اطلاعات نادرست به مدت ۵ سال، نمی‌توانید بازگردید | بازگشت زودتر به مجوز کتبی نیاز دارد |
| دستور دیپورت دریافت کرده‌اید | برای همیشه از بازگشت به کانادا منع می‌شوید | بازگشت نیاز به مجوز بازگشت به کانادا دارد |
| ایرانی هستید و از تعویق اخراج‌ها نگرانید | این تعویق موقت است | شامل موارد جدی غیرقابل‌پذیرش بودن نمی‌شود و ممکن است پایان یابد |
این اطلاعات کلی است و مشاوره حقوقی محسوب نمی‌شود. شماره تماس بخش اخراج‌های CBSA برای پرسش‌های مربوط به پرونده‌های مشخص:
1-833-995-0002
دریافت نامه درباره خدمت در سپاه، تصمیم نهایی نیست؛ اما موضوعی جدی است و نیاز به پاسخ‌گویی دقیق دارد.
در ادامه چه اتفاقی می‌افتد؟
سه موضوع نشان خواهند داد این روند به کدام سمت می‌رود:
- تصمیم‌هایی که هنوز در پرونده‌های مقام‌های ارشد سابق صادر نشده‌اند،
- نحوه تعیین تکلیف پرونده سربازان وظیفه از سوی IRCC
- و اینکه آیا تعویق اخراج‌ها به ایران همچنان برقرار می‌ماند یا نه.
تا آن زمان، روشن‌ترین تصویر نه یک رقم واحد از اخراج‌ها، بلکه کامیونیتی‌ای است که در سطوح بسیار متفاوتی با بررسی و نظارت روبه‌رو شده است؛ از مقام‌های ارشد سابق حکومت گرفته تا سربازان وظیفه.
