نه اخراج و نه اقامت؛ قانون جدید کانادا، پناهجویان ایرانی را در برزخ نگه داشته است

وقتی شیدا در تابستان گذشته از ایران به کانادا رسید، تصور می‌کرد سخت‌ترین بخش مسیر را پشت سر گذاشته است. سال‌ها با فشارهای سیاسی، محدودیت‌های اجتماعی و ترس از بازداشت زندگی کرده بود. در اعتراض‌های پس از مرگ مهسا امینی شرکت کرده بود و چند بار نیز به دلیل آنچه نقض قوانین حجاب عنوان می‌شد با حکومت درگیر شده بود.

او امیدوار بود کانادا جایی باشد که بتواند بالاخره با خیال آسوده زندگی کند.

اما امروز، نه تنها هنوز وضعیت پناهندگی او مشخص نشده، بلکه ممکن است اصلا اجازه نداشته باشد پرونده پناهندگی‌اش بررسی شود.

دلیل این وضعیت، قانونی است که چند ماه پیش در کانادا تصویب شد؛ قانونی که قرار بود به کاهش صف طولانی پرونده‌های پناهندگی کمک کند، اما حالا زندگی هزاران متقاضی را در هاله‌ای از ابهام فرو برده است.

 

زنی که سال‌ها منتظر تغییر ماند

خانواده شیدا سال‌ها پیش ایران را ترک کرده بودند. پدرش پس از انقلاب ایران ۱۶ ماه در زندان اوین زندانی بود. اعضای خانواده می‌گویند او در زندان شکنجه شده بود. برخی بستگان نیز به دلیل ارتباط با گروه‌های مخالف حکومت اعدام شدند.

خواهر و برادرهای او یکی پس از دیگری به کانادا، فرانسه و استرالیا مهاجرت کردند.

اما شیدا در ایران ماند. او امیدوار بود شرایط تغییر کند. زندگی شخصی دشواری را پشت سر گذاشت، در صنعت تبلیغات مشغول به کار شد و به گفته خودش تلاش کرد در برابر فشارهای حکومت مقاومت کند.

اعتراض‌های سال ۲۰۲۲ نقطه عطف زندگی او بود. او می‌گوید یک بار در متروی تهران به سختی توانست از بازداشت توسط گشت ارشاد فرار کند. همچنین خودروی او سه بار به دلیل موضوع حجاب توقیف شد.

 

قانونی که در میانه راه همه چیز را تغییر داد

شیدا سال ۲۰۲۵ به کانادا آمد و درخواست پناهندگی داد.

پرونده او حتی برای رسیدگی سریع انتخاب شده بود؛ موضوعی که به گفته وکیلش نشانه قوی بودن پرونده محسوب می‌شد.

اما ناگهان نامه‌ای دریافت کرد.

در نامه آمده بود که ممکن است پرونده او براساس قانون جدید موسوم به Bill C-12 غیرقابل پذیرش شناخته شود.

این قانون در ماه مارچ تصویب شد. براساس آن، افرادی که بیش از یک سال پس از نخستین ورود خود به کانادا درخواست پناهندگی بدهند، ممکن است دیگر امکان ورود به سیستم پناهندگی را نداشته باشند.

مشکل شیدا این است که دو سال پیش از ارائه درخواست پناهندگی، یک بار برای دیدار برادرش به کانادا سفر کرده بود.

همین سفر کوتاه اکنون ممکن است پرونده او را از مسیر رسیدگی خارج کند.

 

صف ۳۰۰ هزار پرونده و تصمیمی که جنجال آفرید

دولت کانادا می‌گوید هدف از این قانون، کاهش انباشت پرونده‌های پناهندگی بوده است.

تعداد پرونده‌های معوقه اکنون به حدود ۳۰۰ هزار مورد رسیده است.

حامیان قانون می‌گویند کسانی که واقعا به حمایت فوری نیاز دارند باید در اولویت باشند. به اعتقاد آن‌ها، برخی افراد سال‌ها پس از اینکه با ویزای ویزیتوری، Work Permit یا سایر مجوزهای موقت وارد کانادا می‌شدند، درخواست پناهندگی می‌دادند و باعث طولانی‌تر شدن صف رسیدگی می‌شدند.

اما وکلای مهاجرت و سازمان‌های مدافع پناهندگان معتقدند قانون جدید گروهی از آسیب‌پذیرترین افراد را قربانی کرده است.

 

نه اخراج می‌شوند، و نه اقامت می‌گیرند

پیچیدگی ماجرا برای ایرانیان بیشتر است.

کانادا در حال حاضر اخراج افراد به ایران را متوقف کرده است. دلیل این تصمیم، شرایط ناامن و خطرات موجود در این کشور عنوان شده است.

در نتیجه افرادی مانند شیدا از اخراج شدن در امان هستند.

اما مشکل اینجاست که اگر پرونده پناهندگی آن‌ها نیز غیرقابل پذیرش شناخته شود، راه روشنی برای دریافت اقامت دائم یا وضعیت پناهندگی نخواهند داشت.

این افراد عملا از فرآیند تعیین وضعیت پناهندگی حذف می‌شوند و کارشناسان می‌گویند این وضعیت می‌تواند دسترسی افراد به کار، تحصیل، خدمات درمانی و حتی پیوستن اعضای خانواده را با مشکلات جدی روبه‌رو کند.

 

داستانی که فقط به شیدا ختم نمی‌شود

رسانه دولتی CBC News در گزارش خود با یک زن ایرانی دیگر در مونترال نیز گفت‌وگو کرده است.

او سه سال پیش وارد کانادا شد، اما ارائه درخواست پناهندگی را به تاخیر انداخت تا ابتدا دختر نوجوانش را با امنیت از ایران خارج کند.

به گفته این زن، دخترش پس از یک حمله شیمیایی مشکوک به مدرسه دچار مشکلات ریوی شد. او همچنین به دلیل نمایان بودن بخشی از موهایش از زیر روسری، توسط گشت ارشاد بازداشت شده بود.

مادر و دختر سال گذشته در کانادا به یکدیگر پیوستند و درخواست پناهندگی دادند.

اما حالا پرونده مادر نیز ممکن است براساس قانون جدید رد شود.

او می‌گوید: «در یک بن‌بست کامل قرار گرفته‌ام. نه می‌توانم به کشورم برگردم و نه می‌توانم در این کشور زندگی عادی داشته باشم.»

 

تنها راه باقی‌مانده؛ بیش از ۱۰ سال انتظار

در حال حاضر تنها گزینه بسیاری از این افراد، درخواست اقامت دائم بر مبنای ملاحظات انسان‌دوستانه است.

اما زمان انتظار این مسیر بیش از ۱۰ سال برآورد می‌شود.

خانم Aisling Bondy، رئیس انجمن وکلای پناهندگی در کانادا CILA، می‌گوید: «واقعیت این است که اکنون هیچ گزینه عملی و موثری در اختیار این افراد وجود ندارد.»

به همین دلیل گروه‌های حقوقی در حال آماده‌سازی چالش‌های قضایی و قانون اساسی علیه قانون جدید هستند.

 

آیا دولت کانادا عقب‌نشینی خواهد کرد؟

مدافعان حقوق پناهندگان از دولت فدرال خواسته‌اند برای افراد آسیب‌پذیر استثناهایی در نظر بگیرد.

دو هفته پیش دولت برای کودکان بدون همراه یک استثنا ایجاد کرد. اما وکلای مهاجرت می‌گویند این اقدام کافی نیست و باید شامل گروه‌های دیگری از جمله شهروندان کشورهای مشمول توقف اخراج نیز بشود.

اداره مهاجرت کانادا نیز اعلام کرده در حال بررسی این موضوع است که آیا استثناهای بیشتری لازم است یا خیر.

تا آن زمان، شیدا و هزاران نفر دیگر در وضعیتی نامشخص باقی خواهند ماند.

او این روزها از فرزندان برادرش مراقبت می‌کند، در کلیسا فعالیت داوطلبانه دارد و مشغول یادگیری زبان انگلیسی است.

او زندگی تازه‌ای را آغاز کرده؛ اما هنوز نمی‌داند آیا اجازه خواهد داشت آن را ادامه دهد یا نه.

شیدا می‌گوید: «وقتی به کانادا آمدم، بعد از مدت‌ها احساس امنیت کردم. احساس کردم اینجا می‌توانم خودم باشم و به عنوان یک انسان شناخته شوم.»

• متن کامل این گزارش را می‌توانید در این لینک در سایت CBC News بخوانید.